Zaimki dzierżawcze — mein, dein, sein, ihr

Zdanie Sie hat ihr Auto verkauft można przetłumaczyć na dwa sposoby: „Sprzedała swój samochód" albo „Sprzedali swój samochód". Bez kontekstu nie da się rozstrzygnąć. To nie jest błąd w niemieckim — to cecha systemu, z którą trzeba się oswoić, bo ihr obsługuje trzy różne rzeczy naraz.

Zaimki dzierżawcze same w sobie są proste: dziewięć słów, odmiana taka sama jak ein i kein. Cała trudność siedzi w tym, żeby wybrać właściwy rdzeń, a potem nie pomylić końcówki.

Dziewięć rdzeni

Trzy rzeczy z tej tabeli wymagają osobnego komentarza — i to one odpowiadają za większość błędów.

ihr to jej, ich i (wielką literą) Pana/Pani. Trzy znaczenia, jedno słowo. Rozróżnia je tylko kontekst i wielka litera w formie grzecznościowej.

Maria sucht ihren Schlüssel. — Maria szuka swojego klucza. Die Kinder suchen ihren Schlüssel. — Dzieci szukają swojego klucza. Haben Sie Ihren Schlüssel dabei? — Ma Pan przy sobie klucz?

sein to jego — także wtedy, gdy „on" jest rzeczą. Po polsku mówimy „stół i jego noga" raczej rzadko, po niemiecku to norma, bo rodzaj gramatyczny decyduje o wszystkim:

Der Tisch und seine Beine. — Stół i jego nogi. Das Auto und sein Motor. — Samochód i jego silnik. Das Mädchen sucht seine Tasche. — Dziewczyna szuka swojej torby.

To ostatnie zdanie zaskakuje najbardziej. Das Mädchen jest rodzaju nijakiego, więc zaimkiem jest sein, mimo że mowa o dziewczynie. Formalnie poprawne jest też ihre Tasche (zgodnie ze znaczeniem, nie z rodzajem) i tak się często mówi — ale seine nie jest błędem.

Nie ma osobnego słowa na „swój". Polski ma „swój", niemiecki nie. Zawsze powtarza się zaimek osoby: Ich nehme mein Buch — biorę swoją książkę.

Końcówki: to jest odmiana ein

Dobra wiadomość: nie trzeba się uczyć nowej tabeli. Zaimki dzierżawcze odmieniają się dokładnie tak jak rodzajnik nieokreślony ein i jak przeczenie kein, opisane przy okazji nicht i kein.

Myślnik oznacza brak końcówki. Jedyne miejsce, w którym trzeba uważać: w liczbie mnogiej ein nie istnieje, ale mein, dein, kein już tak — i tam końcówki są takie jak przy die.

Dwa praktyczne skróty:

• Męski biernik zawsze ma -en. Ich sehe meinen Bruder. — Widzę swojego brata. To najczęściej mylona forma w całym systemie.
• W liczbie mnogiej w celowniku rzeczownik dostaje dodatkowe -n. mit meinen Freunden — z moimi przyjaciółmi.

Dwie decyzje w jednym słowie

Każde meinem, ihre, seinen niesie dwie informacje naraz i warto je rozdzielić w głowie:

Zobacz to na jednym rzeczowniku:

Das ist ihr Mann. — To jest jej mąż. (mianownik, męski) Ich kenne ihren Mann. — Znam jej męża. (biernik, męski) Ich spreche mit ihrem Mann. — Rozmawiam z jej mężem. (celownik, męski)

Rdzeń ihr- się nie zmienia, bo właścicielka jest ta sama. Zmienia się tylko końcówka, bo zmienia się przypadek. O tym, skąd wiadomo, który przypadek wybrać, jest osobny tekst o rekcji czasownika.

unser i euer — dwa wyjątki w pisowni

Te dwa mają dłuższy rdzeń i przy końcówce robi się zbieg samogłosek. Niemiecki go upraszcza:

Euer bez końcówki występuje tylko przed rzeczownikiem męskim i nijakim w mianowniku: euer Vater, euer Haus. We wszystkich innych formach jest eur-.

Annas Auto — dopełniacz saksoński

Przy imionach i nazwiskach niemiecki nie używa zaimka, tylko dokleja -s do nazwy. Konstrukcja stoi przed rzeczownikiem i wypycha rodzajnik:

Annas Auto — samochód Anny Peters Wohnung — mieszkanie Piotra Das ist Frau Müllers Büro. — To jest biuro pani Müller.

Bez apostrofu. Annas, nie Anna's — apostrof w tej funkcji jest anglicyzmem. Wyjątek: imiona zakończone na -s, -x, -z dostają sam apostrof: Thomas' Auto, Max' Buch. W mowie częściej omija się ten problem konstrukcją z von: das Auto von Thomas.

Ta końcówka to resztka dopełniacza, opisanego szerzej w tekście o Genitivie. Przy zwykłych rzeczownikach (nie imionach) taka konstrukcja już nie działa: nie mówi się des Mannes Auto, tylko das Auto des Mannes albo das Auto von dem Mann.

von zamiast zaimka

Konstrukcja von + celownik zastępuje przynależność w mowie potocznej i jest obowiązkowa wtedy, gdy właścicielem jest zaimek osobowy:

ein Freund von mir — mój znajomy (jeden z wielu) ein Kollege von ihm — jego kolega

Różnica wobec zaimka dzierżawczego jest realna:

To rozróżnienie warto znać, bo mein Freund w rozmowie zwykle rozumie się jako „mój partner". Jeśli chodzi o zwykłego kolegę z pracy, bezpieczniej powiedzieć ein Kollege von mir. Formy zaimków po von to zwykły celownik — pełna tabela jest w tekście o zaimkach osobowych.

Trzy błędy, które się powtarzają

1. Brak -en w bierniku męskim. Źle: Ich rufe mein Bruder an. Dobrze: Ich rufe meinen Bruder an.

2. Dopasowanie do właściciela zamiast do rzeczy posiadanej. Końcówka nigdy nie zależy od tego, kto posiada. Der Mann und seine Frau — końcówka -e, bo Frau jest rodzaju żeńskiego, mimo że właściciel jest mężczyzną.

3. Ihr małą literą w mailu formalnym. Danke für Ihre Nachricht. — wielka litera, bo to forma grzecznościowa. ihre Nachricht oznaczałoby „jej wiadomość". W korespondencji to widoczna różnica, dlatego wraca przy mailu formalnym.

Ile z tego trzeba na jakim poziomie

Na A1 nie ma sensu uczyć się całej tabeli z dopełniaczem. Realnie wystarczy odruch: męski biernik ma -en, żeński i mnoga mają -e, nijaki w mianowniku i bierniku nie ma nic. Reszta doklei się w praktyce.

W kursie „Zostaje w głowie" zaimki dzierżawcze wchodzą w lekcji 9 na poziomie A1 — razem z biernikiem, bo bez niego nie da się ich ćwiczyć w zdaniach.

Pytania i odpowiedzi