Stopniowanie przymiotników — größer, am größten

Stopniowanie jest jedną z niewielu rzeczy w niemieckiej gramatyce, w których wszystko działa regularnie i bez wyjątków wartych zapamiętywania. Dwie końcówki, jedna reguła przegłosu, pięć form nieregularnych — i tyle. Warto to opanować wcześnie, bo porównywanie pojawia się w każdej rozmowie o cenach, mieszkaniach, pracy i pogodzie.

Podstawowa zasada

Mein Auto ist klein. Dein Auto ist kleiner. Sein Auto ist am kleinsten.

W przeciwieństwie do polskiego i angielskiego niemiecki nie ma form opisowych. Nie istnieje „bardziej interesujący" — jest tylko interessanter, choćby przymiotnik był długi. To upraszcza sprawę: nie trzeba decydować, który sposób wybrać.

Przegłos w stopniu wyższym

Krótkie przymiotniki jednosylabowe z a, o, u w temacie dostają przegłos:

Nie wszystkie jednak — bez przegłosu idą m.in. klar, voll, froh, rasch, schlank. Nie ma na to reguły; tych kilkanaście form po prostu się zapamiętuje w trakcie.

Kiedy dochodzi -est zamiast -st

Dla wygody wymowy, gdy przymiotnik kończy się na -d, -t, -s, -ß, -z, -sch:

• alt → am ältesten (nie „ältsten")
• breit → am breitesten
• heiß → am heißesten
• hübsch → am hübschesten

To czysta fonetyka — spróbuj wymówić „ältsten" i reguła stanie się oczywista.

Pięć form nieregularnych

Te trzeba znać na pamięć. Są to jednocześnie najczęściej używane przymiotniki w języku.

Trzeci wiersz jest w praktyce najważniejszy, bo gern służy do mówienia o upodobaniach:

• Ich trinke gern Kaffee. — Lubię kawę.
• Ich trinke lieber Tee. — Wolę herbatę.
• Ich trinke am liebsten Wasser. — Najbardziej lubię wodę.

To najprostszy sposób wyrażania preferencji w niemieckim i warto go mieć w odruchu.

Porównania: als czy wie

Najczęstszy błąd polskich uczących się: wie po stopniu wyższym. Er ist größer wie ich słychać czasem w mowie potocznej niektórych regionów, ale w normie jest to błąd. Po stopniu wyższym zawsze als.

Konstrukcja je … desto wymaga uwagi przy szyku: w części z je czasownik idzie na koniec (to zdanie podrzędne), a po desto stoi od razu po nim — bo desto z przymiotnikiem zajmuje pierwsze miejsce:

Je mehr ich lerne, desto besser verstehe ich.

Zasada jest ta sama co przy zdaniach podrzędnych, opisana w tekście o weil, dass i wenn.

Przed rzeczownikiem: formy się odmieniają

Dotąd wszystkie przykłady miały przymiotnik w orzeczeniu — po sein, gdzie nie ma końcówek. Przed rzeczownikiem stopniowanie łączy się z normalną odmianą:

Uwaga na dwie rzeczy. Po pierwsze, końcówka stopnia (-er, -st) idzie przed końcówką odmiany: klein-er-e, klein-st-e. Po drugie, w stopniu najwyższym przed rzeczownikiem nie ma am — am występuje tylko w orzeczeniu.

• Das ist das schnellste Auto. — przed rzeczownikiem
• Dieses Auto ist am schnellsten. — w orzeczeniu

Same reguły odmiany opisaliśmy w tekście o odmianie przymiotnika — tu dochodzą tylko dwie sylaby.

Przysłówki

Niemiecki nie ma osobnej formy przysłówka, więc stopniuje się je identycznie:

• Er läuft schnell. → schneller → am schnellsten
• Sie spricht gut Deutsch. → besser → am besten

Jedyna różnica: przysłówek nigdy nie stoi przed rzeczownikiem, więc stopień najwyższy zawsze ma formę z am.

Zwroty, w których stopniowanie wraca stale

Zwrot so … wie möglich jest wyjątkowo użyteczny i tworzy się go z dowolnym przymiotnikiem: so bald wie möglich, so einfach wie möglich, so lange wie möglich.

Ćwiczenie

Weź pięć par rzeczy z własnego otoczenia i porównaj je na trzy sposoby:

Mein Handy ist so alt wie deins. Mein Handy ist älter als deins. Mein Handy ist am ältesten.

Piętnaście zdań dziennie przez tydzień. Przy okazji utrwala się przegłos, bo większość codziennych przymiotników — alt, jung, warm, kalt, lang, kurz — właśnie go ma.

W kursie „Zostaje w głowie" stopniowanie wchodzi w lekcji 12 na poziomie A1, przy okazji opisu pogody i ubrań, a stopniowanie przydawkowe — w lekcji 18 na A2.

Pytania i odpowiedzi