Zakres materiału — poziom A1
Zakres materiału — poziom A2
Zakres materiału — poziom B1
Zakres materiału — poziom B2
Na B2 nie przybywa wiele nowych reguł — przybywa precyzji. Dlatego ta mapa jest poukładana nie według części mowy, tylko według tego, co się nimi robi: przekształca zdania, stopniuje pewność, buduje tekst.
Tabele powtórkowe: czasownik
sein i haben — dwa filary
| Osoba | sein | haben | Polski |
|---|---|---|---|
| ich | bin | habe | jestem / mam |
| du | bist | hast | jesteś / masz |
| er, sie, es | ist | hat | jest / ma |
| wir | sind | haben | jesteśmy / mamy |
| ihr | seid | habt | jesteście / macie |
| sie, Sie | sind | haben | są / mają |
Końcówki czasownika regularnego
| Osoba | Końcówka | Zwykły temat wohnen | Temat na -t/-d arbeiten | Temat na -s/-ß/-z heißen |
|---|---|---|---|---|
| ich | -e | wohne | arbeite | heiße |
| du | -st | wohnst | arbeitest | heißt |
| er/sie/es | -t | wohnt | arbeitet | heißt |
| wir | -en | wohnen | arbeiten | heißen |
| ihr | -t | wohnt | arbeitet | heißt |
| sie/Sie | -en | wohnen | arbeiten | heißen |
Czasowniki ze zmianą samogłoski
Zmiana wyłącznie w 2. i 3. osobie liczby pojedynczej.
| Bezokolicznik | du | er/sie/es | Znaczenie |
|---|---|---|---|
| fahren | fährst | fährt | jechać |
| schlafen | schläfst | schläft | spać |
| laufen | läufst | läuft | biegać |
| tragen | trägst | trägt | nosić |
| essen | isst | isst | jeść |
| sprechen | sprichst | spricht | mówić |
| treffen | triffst | trifft | spotykać |
| helfen | hilfst | hilft | pomagać |
| geben | gibst | gibt | dawać |
| nehmen | nimmst | nimmt | brać |
| lesen | liest | liest | czytać |
| sehen | siehst | sieht | widzieć |
Tabele powtórkowe: rzeczownik
Rodzajniki
| męski | żeński | nijaki | mnoga | |
|---|---|---|---|---|
| określony | der | die | das | die |
| nieokreślony | ein | eine | ein | — |
| przeczenie | kein | keine | kein | keine |
| dzierżawczy | mein | meine | mein | meine |
| biernik (kogo? co?) | einen / keinen / meinen | bez zmian | bez zmian | bez zmian |
Jedyna zmiana w bierniku dotyczy rodzaju męskiego — reszta zostaje taka sama.
Rozpoznawanie rodzaju po końcówce
-er (wykonawca): der Lehrer
-ling: der Frühling
-ismus, -or: der Motor
dni, miesiące, pory roku
pogoda, kierunki świata
napoje alkoholowe
-ung: die Wohnung
-heit, -keit: die Freiheit
-schaft: die Freundschaft
-ion, -tät, -ik, -ur
-in (forma żeńska)
-e (bardzo często): die Sprache
-chen, -lein: das Mädchen
-um: das Zentrum
-ment: das Dokument
-ma: das Thema
bezokolicznik jako rzeczownik
litery, kolory, metale
Liczba mnoga — pięć wzorów
| Wzór | Typowe dla | Przykład |
|---|---|---|
| -e (± przegłos) | rodzaj męski | der Tag → die Tage · die Stadt → die Städte |
| -er (+ przegłos) | krótkie nijakie | das Kind → die Kinder · das Buch → die Bücher |
| -(e)n | rodzaj żeński | die Frau → die Frauen · die Schwester → die Schwestern |
| -s | zapożyczenia | das Auto → die Autos · das Foto → die Fotos |
| bez końcówki (± przegłos) | na -er, -el, -en | der Lehrer → die Lehrer · der Vater → die Väter |
Tabele powtórkowe: zdanie
Pozycja czasownika — trzy warianty i to wszystko
| Typ zdania | Czasownik | Przykład |
|---|---|---|
| oznajmujące | pozycja 2 | Ich komme aus Polen. · Heute komme ich später. |
| pytanie z W- | pozycja 2 (po słowie pytającym) | Woher kommst du? |
| pytanie tak/nie | pozycja 1 | Kommst du aus Polen? |
| rozkaz | pozycja 1 | Komm bitte! · Sprechen Sie langsam! |
Przeczenie
| Narzędzie | Kiedy | Przykład |
|---|---|---|
| kein | rzeczownik z ein lub bez rodzajnika | Ich habe keine Zeit. · Er ist kein Arzt. |
| nicht | czasownik, przymiotnik, przysłówek | Ich arbeite nicht. · Das ist nicht gut. |
| nicht | rzeczownik z der lub mein | Das ist nicht mein Auto. |
| nein | odpowiedź na pytanie | — Kommst du? — Nein. |
Jedno przeczenie na zdanie. Polskie „nie mam żadnego” to po niemiecku po prostu Ich habe keinen.
Przyimki czasu
| Przyimek | Z czym | Przykład |
|---|---|---|
| um | godzina | um acht Uhr · um halb sechs · um Mitternacht |
| am | dzień, pora dnia | am Montag · am Wochenende · am Abend |
| im | miesiąc, pora roku, rok | im Mai · im Sommer · im Jahr 2026 |
| in der | wyjątek: noc | in der Nacht |
| von … bis | przedział | von Montag bis Freitag · von acht bis sechzehn Uhr |
| seit | od kiedy trwa | seit zwei Jahren |
| — | bez przyimka | heute · morgen · gestern · jeden Tag |
Tabele powtórkowe: poziom A2
Präteritum — sein, haben i modalne
| Osoba | sein | haben | können | müssen | wollen | dürfen |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ich | war | hatte | konnte | musste | wollte | durfte |
| du | warst | hattest | konntest | musstest | wolltest | durftest |
| er/sie/es | war | hatte | konnte | musste | wollte | durfte |
| wir | waren | hatten | konnten | mussten | wollten | durften |
| ihr | wart | hattet | konntet | musstet | wolltet | durftet |
| sie/Sie | waren | hatten | konnten | mussten | wollten | durften |
W Präteritum modalne tracą przegłos: können → konnte, müssen → musste, dürfen → durfte. Formy sollte i mochte odmieniają się tak samo.
Odmiana przymiotnika przed rzeczownikiem
| Przypadek | po der/die/das | po ein/kein/mein |
|---|---|---|
| Nominativ (r.m.) | der alte Mann | ein alter Mann |
| Nominativ (r.ż.) | die junge Frau | eine junge Frau |
| Nominativ (r.n.) | das neue Haus | ein neues Haus |
| Akkusativ (r.m.) | den alten Mann | einen alten Mann |
| Akkusativ (r.ż. i r.n.) | jak w Nominativie | |
| Dativ (wszystkie rodzaje) | dem alten Mann, der jungen Frau | einem alten Mann, einer jungen Frau |
| liczba mnoga | die alten Häuser | keine alten Häuser |
Skrót, który załatwia większość przypadków: w Dativie i liczbie mnogiej po rodzajniku przymiotnik prawie zawsze kończy się na -en.
Zaimki zwrotne
| Osoba | Akkusativ ich fühle mich | Dativ ich wasche mir die Hände |
|---|---|---|
| ich | mich | mir |
| du | dich | dir |
| er/sie/es | sich | sich |
| wir | uns | uns |
| ihr | euch | euch |
| sie/Sie | sich | sich |
Konjunktiv II — formy grzecznościowe
| Forma | Przykład | Polski |
|---|---|---|
| könnte | Könnten Sie mir helfen? | Czy mógłby mi pan pomóc? |
| würde | Würden Sie das bitte wiederholen? | Czy zechciałby pan to powtórzyć? |
| hätte | Ich hätte gern einen Termin. | Chciałbym umówić termin. |
| wäre | Wäre das möglich? | Czy to byłoby możliwe? |
Szyk zdania na poziomie A2 — trzy reguły
| Po spójniku | Szyk | Przykład |
|---|---|---|
| und, oder, aber, denn | bez zmian | …, denn ich bin müde. |
| weil, dass, wenn, ob | czasownik na końcu | …, weil ich müde bin. |
| deshalb, trotzdem | przestawny: czasownik zaraz po spójniku | …, deshalb bleibe ich zu Hause. |
Tabele powtórkowe: poziom B1
Zaimek względny — cała tabela
| Przypadek | der | die | das | mnoga |
|---|---|---|---|---|
| Nominativ (kto?) | der | die | das | die |
| Akkusativ (kogo?) | den | die | das | die |
| Dativ (komu?) | dem | der | dem | denen |
| Genitiv (czyj?) | dessen | deren | dessen | deren |
Zaimek bierze rodzaj od opisywanego rzeczownika, a przypadek od swojej roli w zdaniu względnym. Dwie formy trzeba zapamiętać osobno, bo różnią się od rodzajnika: denen w liczbie mnogiej celownika i dessen / deren w dopełniaczu. Czasownik zawsze idzie na koniec.
Strona bierna we wszystkich czasach
| Czas | Budowa | Przykład |
|---|---|---|
| Präsens | werden + Partizip II | Das Formular wird ausgefüllt. |
| Präteritum | wurde + Partizip II | Das Haus wurde 1990 gebaut. |
| Perfekt | ist + Partizip II + worden | Das Haus ist 1990 gebaut worden. |
| z modalnym | muss + Partizip II + werden | Der Antrag muss heute abgeschickt werden. |
| Zustandspassiv | sein + Partizip II | Das Geschäft ist geöffnet. |
Sprawca — jeśli w ogóle się go podaje — wchodzi z von (osoba: von der Chefin) albo z durch (przyczyna, środek: durch den Sturm). W Perfekcie worden, nie geworden.
Präteritum czasowników mocnych — najczęstsze
| Bezokolicznik | Präteritum (ich) | Partizip II | Znaczenie |
|---|---|---|---|
| gehen | ging | gegangen | iść |
| kommen | kam | gekommen | przychodzić |
| sehen | sah | gesehen | widzieć |
| sprechen | sprach | gesprochen | mówić |
| nehmen | nahm | genommen | brać |
| geben | gab | gegeben | dawać |
| fahren | fuhr | gefahren | jechać |
| finden | fand | gefunden | znajdować |
| bleiben | blieb | geblieben | zostawać |
| schreiben | schrieb | geschrieben | pisać |
| trinken | trank | getrunken | pić |
| essen | aß | gegessen | jeść |
| werden | wurde | geworden | stawać się |
| wissen | wusste | gewusst | wiedzieć |
| bringen | brachte | gebracht | przynosić |
| denken | dachte | gedacht | myśleć |
W Präteritum 1. i 3. osoba liczby pojedynczej są identyczne i bez końcówki: ich ging, er ging. Dalej dokłada się zwykłe końcówki: du gingst, wir gingen, ihr gingt, sie gingen.
Konjunktiv II — formy nierealne
| Czasownik | Konjunktiv II | Przykład |
|---|---|---|
| sein | wäre | Wenn ich reich wäre, würde ich nicht arbeiten. |
| haben | hätte | Wenn ich Zeit hätte, käme ich mit. |
| werden | würde | Ich würde dir gern helfen. |
| können | könnte | Er könnte längst fertig sein. |
| müssen | müsste | Du müsstest mehr üben. |
| dürfen | dürfte | Das dürfte teuer sein. |
| wissen | wüsste | Wenn ich das wüsste! |
| przeszłość | hätte / wäre + Partizip II | Wenn ich das gewusst hätte, wäre ich zu Hause geblieben. |
W mowie codziennej większość czasowników bierze opisową formę würde + bezokolicznik. Krótkie formy zostają przy sein, haben, wissen i modalnych — te naprawdę słychać na ulicy.
Spójniki B1 i szyk, który wymuszają
| Spójnik | Znaczenie | Szyk | Przykład |
|---|---|---|---|
| obwohl | mimo że | czasownik na końcu | Ich gehe joggen, obwohl es regnet. |
| damit | żeby (dwa podmioty) | czasownik na końcu | Ich erkläre es, damit du es verstehst. |
| um … zu | żeby (ten sam podmiot) | bezokolicznik na końcu | Ich lerne, um die Prüfung zu bestehen. |
| als | kiedy — raz, w przeszłości | czasownik na końcu | Als ich klein war, wohnten wir in Polen. |
| wenn | kiedy — wielokrotnie | czasownik na końcu | Wenn ich Zeit hatte, las ich viel. |
| nachdem | po tym jak | czasownik na końcu + Plusquamperfekt | Nachdem ich gegessen hatte, ging ich spazieren. |
| bevor | zanim | czasownik na końcu | Bevor ich gehe, rufe ich dich an. |
| während | podczas gdy | czasownik na końcu | Während sie kocht, deckt er den Tisch. |
| seit / bis | odkąd / dopóki | czasownik na końcu | Seit ich hier wohne, spreche ich besser. |
| deshalb, trotzdem, dennoch | dlatego, mimo to | przestawny | Es regnete, trotzdem gingen wir los. |
| je … desto | im … tym | koniec + przestawny | Je mehr ich lerne, desto leichter wird es. |
| entweder … oder | albo … albo | bez zmian | Entweder rufe ich an oder ich schreibe. |
| sowohl … als auch | zarówno … jak i | bez zmian | Sowohl Anna als auch Sofia kommen. |
| weder … noch | ani … ani | bez zmian, bez drugiego przeczenia | Ich habe weder Zeit noch Geld. |
| nicht nur … sondern auch | nie tylko … lecz także | bez zmian | Er spricht nicht nur Deutsch, sondern auch Spanisch. |
| zwar … aber | co prawda … ale | bez zmian | Die Wohnung ist zwar klein, aber sehr hell. |
Odmiana słaba rzeczownika (n-Deklination)
| Przypadek | der Kunde | der Mensch | der Name |
|---|---|---|---|
| Nominativ | der Kunde | der Mensch | der Name |
| Akkusativ | den Kunden | den Menschen | den Namen |
| Dativ | dem Kunden | dem Menschen | dem Namen |
| Genitiv | des Kunden | des Menschen | des Namens |
Dotyczy wyłącznie rodzaju męskiego. Najczęstsze: der Kunde, der Kollege, der Junge, der Nachbar, der Mensch, der Student, der Praktikant, der Herr, der Name, der Polizist. Poza mianownikiem wszędzie -(e)n — to dlatego mówi się Guten Tag, Herrn Müller nie widać w liście, ale w zdaniu tak.
Przyimki z dopełniaczem
| Przyimek | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| wegen | z powodu | wegen des schlechten Wetters |
| aufgrund | na podstawie, wskutek | aufgrund der neuen Regeln |
| trotz | mimo | trotz der hohen Preise |
| während | w czasie | während der Arbeitszeit |
| innerhalb | w ciągu, wewnątrz | innerhalb einer Woche |
| außerhalb | poza | außerhalb der Öffnungszeiten |
| statt / anstatt | zamiast | statt eines Anrufs |
Tabele powtórkowe: poziom B2
Jedna treść, trzy postaci — przyimek, spójnik, przysłówek
Najważniejsza tabela całego B2. Egzamin pyta o nią w każdej części, bo na tym polega przechodzenie między stylem mówionym a pisanym. Przyimek rządzi rzeczownikiem, spójnik otwiera zdanie poboczne, przysłówek stoi w zdaniu głównym i przestawia szyk.
| Treść | Przyimek + rzeczownik | Spójnik + zdanie | Przysłówek |
|---|---|---|---|
| przyczyna | wegen · aufgrund | weil · da | deshalb · daher · nämlich |
| przyzwolenie | trotz · ungeachtet | obwohl · obgleich | trotzdem · dennoch |
| skutek | infolge | sodass · so … dass | folglich · infolgedessen |
| cel | zu · zwecks | damit · um … zu | dazu · dafür |
| warunek | bei · im Falle | wenn · falls · sofern | sonst · andernfalls |
| czas (wcześniej) | vor | bevor · ehe | davor · vorher |
| czas (później) | nach | nachdem | danach · anschließend |
| sposób | durch · mittels | indem · dadurch, dass | dadurch · so |
| zamiast | statt · anstelle | anstatt dass · statt … zu | stattdessen |
| bez | ohne | ohne dass · ohne … zu | — |
Konjunktiv I — mowa zależna
| Osoba | sein | haben | können | machen |
|---|---|---|---|---|
| ich | sei | hätte* | könne | würde machen* |
| du | sei(e)st | habest | könnest | machest |
| er/sie/es | sei | habe | könne | mache |
| wir | seien | hätten* | könnten* | würden machen* |
| ihr | seiet | habet | könnet | machet |
| sie/Sie | seien | hätten* | könnten* | würden machen* |
* Gdy forma Konjunktiv I jest identyczna z teraźniejszym oznajmującym (ich habe, sie machen), bierze się Konjunktiv II albo würde + bezokolicznik. To nie jest wybór stylistyczny, tylko reguła. Przeszłość zawsze jednym wzorem: er habe gemacht · er sei gefahren.
Zamienniki strony biernej
| Konstrukcja | Przykład | Znaczenie |
|---|---|---|
| Passiv | Das kann repariert werden. | punkt wyjścia |
| man | Man kann das reparieren. | mowa potoczna |
| sich lassen | Das lässt sich reparieren. | najczęstszy zamiennik |
| sein + zu | Das ist zu reparieren. | urzędowo, instrukcje |
| -bar | Das ist reparierbar. | cecha rzeczy |
| -lich | Das ist unverzeihlich. | ograniczona lista słów |
| Zustandspassiv | Das ist repariert. | stan, nie czynność |
Funktionsverbgefüge — połączenia, po których poznaje się B2
| Połączenie | Zwykły czasownik | Po polsku |
|---|---|---|
| eine Entscheidung treffen | entscheiden | podjąć decyzję |
| in Betracht ziehen | erwägen | brać pod uwagę |
| zur Verfügung stellen | geben | udostępnić |
| in Frage kommen | möglich sein | wchodzić w grę |
| Rücksicht nehmen auf | berücksichtigen | brać wzgląd na |
| zum Ausdruck bringen | ausdrücken | dać wyraz |
| in Kraft treten | gelten | wejść w życie |
| Anspruch erheben auf | beanspruchen | rościć sobie prawo |
| eine Rolle spielen | wichtig sein | odgrywać rolę |
| Kritik üben an | kritisieren | krytykować |
Modalpartikeln — słowa bez znaczenia słownikowego
Nie tłumaczy się ich słowem, tylko tonem. Wypadają zawsze w środku zdania, nigdy na pierwszym miejscu i nigdy pod akcentem.
| Partykuła | Co robi | Przykład |
|---|---|---|
| doch | naleganie, „przecież” | Das weißt du doch! |
| mal | łagodzi prośbę | Komm mal her. |
| ja | zdziwienie albo „wiadomo” | Du bist ja schon da! |
| eben / halt | rezygnacja: „no tak już jest” | Das ist eben so. |
| wohl | przypuszczenie | Er ist wohl krank. |
| bloß / nur | nacisk w pytaniu i groźbie | Wo ist bloß mein Schlüssel? |
| etwa | pytanie z obawą o odpowiedź | Hast du das etwa vergessen? |
| ruhig | uspokajające pozwolenie | Du kannst ruhig fragen. |
Przedrostki chwiejne — akcent zmienia znaczenie
| Czasownik | Rozdzielny (akcent na przedrostku) | Nierozdzielny (akcent na rdzeniu) |
|---|---|---|
| umfahren | er fährt um — przejechać kogoś | er umfährt — objechać |
| übersetzen | er setzt über — przeprawić na drugi brzeg | er übersetzt — tłumaczyć |
| durchschauen | er schaut durch — patrzeć na wylot | er durchschaut — przejrzeć kogoś |
| unterstellen | er stellt unter — postawić pod | er unterstellt — imputować |
| wiederholen | er holt wieder — przynieść z powrotem | er wiederholt — powtarzać |
Nierozdzielny nie dostaje ge- w Perfekcie: er hat übersetzt, ale er hat übergesetzt. Zawsze nierozdzielne: be-, ge-, er-, ver-, zer-, ent-, emp-, miss-.
Pułapki dla Polaków — zbiorczo
Zaimek jest obowiązkowy
✗ Bin Lehrer. ✓ Ich bin Lehrer.
Polski opuszcza zaimek, niemiecki nigdy.
Zawód bez rodzajnika
✗ Ich bin ein Lehrer. ✓ Ich bin Lehrer.
Wiek się „jest”
✗ Ich habe 30 Jahre. ✓ Ich bin 30 Jahre alt.
Szyk pytania
✗ Wie du heißt? ✓ Wie heißt du?
Czasownik zaraz po słowie pytającym.
Jedno przeczenie
✗ Ich habe nicht keinen Bruder. ✓ Ich habe keinen Bruder.
Rodzaj nie idzie z polskiego
to miasto → die Stadt (żeński)
ta książka → das Buch (nijaki)
Liczby od tyłu
einundzwanzig = 21, nie 12.
12 to zwölf.
Tu polski pomaga
halb acht = „wpół do ósmej” = 7:30.
Polski i niemiecki liczą tak samo — angielski nie.