Zanim zaczniemy: jedna scena
Poniedziałek, 8:40. Wchodzisz do biura w Kolonii pierwszego dnia pracy. Ktoś podnosi wzrok znad kubka i mówi: Guten Morgen! Sind Sie neu hier? — i patrzy wyczekująco. Ta lekcja jest o tych dziesięciu sekundach.
Zwróć uwagę na trzy rzeczy, które zaraz zobaczysz w regułach:
- Niemiec przywitał się inaczej niż zrobiłby to o 15:00 — pora dnia ma znaczenie.
- Powiedział Sie, nie du. Wybór jest świadomy i nieprzypadkowy.
- W pytaniu czasownik sind stoi na pierwszym miejscu. Zapamiętaj to ustawienie.
Powitania i pożegnania
Niemieckie powitanie zależy od godziny. To nie jest kwestia uprzejmości, tylko zwyczaju — Guten Morgen o czternastej brzmi tak, jak polskie „dobry wieczór” w południe.
Gute Nacht to nie jest powitanie wieczorem. Mówisz to, gdy ktoś idzie spać — jak polskie „dobranoc”. Wchodząc wieczorem do restauracji, mówisz Guten Abend.
Zauważ też: Guten Morgen/Tag/Abend, ale Gute Nacht — bez „n”. To pozostałość po odmianie przymiotnika (rodzaj żeński), na razie zapamiętaj jako całość.
Uczysz się Hochdeutsch — języka standardowego, którym mówi się w Niemczech w pracy, urzędzie, telewizji i szkole. To ta odmiana obowiązuje na egzaminach i ta, którą zrozumie każdy Niemiec, Austriak i Szwajcar. Wersji regionalnych nie musisz umieć czynnie — wystarczy je rozpoznać ze słuchu.
Ciekawostka: co usłyszysz poza Niemcami
Do zapamiętania biernie, na wypadek podróży albo filmu. W kursie nie wracamy do tego — Ty mówisz Guten Tag i wszędzie będzie dobrze.
Dialog 1 — In der Sprachschule
Marek mówi Sofii du, ale nauczycielka mówi mu Sie. Oboje są dorośli — decyduje nie wiek, lecz relacja. Zauważ też dwa sposoby na powiedzenie „nazywam się”: Ich heiße… (swobodnie) i Mein Name ist… (oficjalnie).
Gramatyka: czasownik sein (być)
To najważniejszy czasownik niemieckiego i jednocześnie najbardziej nieregularny. Nie da się go wyprowadzić z żadnej reguły — trzeba go umieć na pamięć, tak jak polskie „jestem, jesteś, jest”.
| Osoba | Niemiecki | Polski | Przykład |
|---|---|---|---|
| ja | ich bin | jestem | Ich bin Marek. |
| ty | du bist | jesteś | Du bist nett. |
| on / ona / ono | er, sie, es ist | jest | Sie ist Ärztin. |
| my | wir sind | jesteśmy | Wir sind aus Polen. |
| wy | ihr seid | jesteście | Ihr seid Studenten. |
| oni / one | sie sind | są | Sie sind hier. |
| pan / pani / państwo | Sie sind | pan/pani jest | Sie sind Herr Weber? |
Po polsku mówimy „Jestem Marek” — bez „ja”. Po niemiecku zaimek musi być zawsze:
✗ Bin Marek.
✓ Ich bin Marek.
✗ Komme aus Polen.
✓ Ich komme aus Polen.
Po polsku „jestem nauczycielem”, po angielsku „I am a teacher”,
ale po niemiecku bez żadnego słówka:
✓ Ich bin Lehrer. ✗ Ich bin ein Lehrer.
✓ Sie ist Polin. ✗ Sie ist eine Polin.
Trzy „sie”, które brzmią tak samo
To zmora początkujących. Rozróżnia je czasownik i wielka litera:
| Forma | Znaczy | Czasownik | Przykład |
|---|---|---|---|
| sie | ona | ist, kommt, heißt | Sie ist Sofia. |
| sie | oni / one | sind, kommen, heißen | Sie sind Studenten. |
| Sie | pan / pani / państwo | sind, kommen, heißen | Woher kommen Sie? |
Forma grzecznościowa Sie pisze się zawsze wielką literą, także w środku zdania. Jeśli widzisz „Sie” na początku zdania, o znaczeniu decyduje kontekst — ale to rzadko sprawia problem.
Czasowniki regularne: heißen, kommen, wohnen
Na szczęście większość czasowników działa według jednego schematu: bierzesz temat (bezokolicznik bez końcówki -en) i doklejasz końcówkę osobową.
| Osoba | Końcówka | komm|en | wohn|en | heiß|en | lern|en |
|---|---|---|---|---|---|
| ich | -e | komme | wohne | heiße | lerne |
| du | -st | kommst | wohnst | heißt | lernst |
| er/sie/es | -t | kommt | wohnt | heißt | lernt |
| wir | -en | kommen | wohnen | heißen | lernen |
| ihr | -t | kommt | wohnt | heißt | lernt |
| sie / Sie | -en | kommen | wohnen | heißen | lernen |
Formy wir i sie/Sie są zawsze identyczne z bezokolicznikiem. Formy er/sie/es i ihr też są identyczne ze sobą. Zamiast sześciu form uczysz się w praktyce czterech.
Temat kończy się na -ß, więc w 2. osobie nie doklejamy kolejnego „s”: du heißt, nie heißst. Ta sama zasada dotyczy czasowników na -s, -ss, -z, -tz (du reist, du sitzt, du tanzt).
Skąd i gdzie: aus i in
| Pytanie | Odpowiedź | Znaczenie |
|---|---|---|
| Woher kommst du? | Ich komme aus Polen. | pochodzenie — aus + kraj/miasto |
| Wo wohnst du? | Ich wohne in Berlin. | miejsce zamieszkania — in + miasto |
| Wo wohnst du? | Ich wohne in der Schweiz. | kraje z rodzajnikiem: die Schweiz, die Türkei, die USA |
Większość krajów jest bez rodzajnika (Polen, Deutschland, Italien), ale kilka ma go na stałe: die Schweiz, die Türkei, die Ukraine, der Iran, die Niederlande, die USA. Wtedy mówimy aus der Schweiz, in der Türkei.
Pytania i szyk zdania
Niemiecki ma jedną żelazną zasadę, na której opiera się cała składnia tego poziomu:
W zdaniu oznajmującym czasownik odmieniony stoi zawsze na drugiej pozycji. Nie drugim słowie — drugiej pozycji. Pozycję może zająć kilka słów tworzących całość.
Pytania z W-
Prawie wszystkie niemieckie słowa pytające zaczynają się na W — stąd nazwa W-Fragen. Szyk: słowo pytające → czasownik → reszta.
| Słowo | Znaczy | Pytanie | Odpowiedź |
|---|---|---|---|
| Wie | jak | Wie heißt du? | Ich heiße Anna. |
| Wer | kto | Wer ist das? | Das ist Herr Weber. |
| Was | co | Was ist das? | Das ist ein Buch. |
| Wo | gdzie | Wo wohnst du? | Ich wohne in Krakau. |
| Woher | skąd | Woher kommst du? | Ich komme aus Polen. |
| Wohin | dokąd | Wohin gehst du? | Ich gehe nach Hause. |
| Wann | kiedy | Wann kommst du? | Um acht Uhr. |
| Warum | dlaczego | Warum lernst du Deutsch? | Für meine Arbeit. |
Po polsku mówimy „Jak ty się nazywasz?” i czasownik ląduje na końcu.
Po niemiecku czasownik idzie zaraz po słowie pytającym:
✗ Wie du heißt?
✓ Wie heißt du?
✗ Woher du kommst?
✓ Woher kommst du?
Pytania tak/nie
Nie potrzeba żadnego odpowiednika polskiego „czy”. Wystarczy przestawić czasownik na początek:
Kiedy du, a kiedy Sie
Polski ma „ty” i „pan/pani”, więc rozróżnienie jest znajome — ale granica przebiega gdzie indziej. Niemcy są bardziej formalni niż Polacy w pracy i mniej formalni w sytuacjach młodzieżowych.
du — na ty
- rodzina i przyjaciele
- dzieci i młodzież do ok. 16 lat
- studenci między sobą — zawsze
- w wielu firmach IT, start-upach, agencjach
- w klubach sportowych, na kursach językowych
- w internecie, w mediach społecznościowych
Sie — na pan/pani
- nieznajomi dorośli — domyślnie zawsze
- w urzędzie, banku, u lekarza
- w sklepie, restauracji, hotelu
- przełożeni i klienci w większości firm
- sąsiedzi — dopóki nie zaproponują inaczej
- osoby wyraźnie starsze od Ciebie
Wobec dorosłego nieznajomego zawsze zaczynaj od Sie. Przejście na du proponuje osoba starsza lub wyżej postawiona — zwykle zdaniem Wir können uns duzen. („Możemy być na ty.”) albo po prostu Ich bin Thomas. podając imię.
Odwrotna kolejność — Ty proponujesz du szefowi — jest w Niemczech odbierana jako nietakt. Odmowa też: jeśli ktoś proponuje, wypada przyjąć.
| Na ty | Na pan/pani |
|---|---|
| Wie heißt du? | Wie heißen Sie? |
| Woher kommst du? | Woher kommen Sie? |
| Wie geht es dir? | Wie geht es Ihnen? |
| Hallo! / Tschüss! | Guten Tag! / Auf Wiedersehen! |
| Anna, Marek (imię) | Frau Winkler, Herr Weber (nazwisko!) |
Polskie „panie Marku” nie ma niemieckiego odpowiednika. Herr i Frau łączą się z nazwiskiem, nigdy z imieniem: ✓ Herr Nowak, ✗ Herr Marek.
Alfabet niemiecki
Literowanie nazwiska to jedna z pierwszych rzeczy, o które poprosi Cię Niemiec — w urzędzie, u lekarza, przez telefon. Warto umieć to od pierwszego dnia. Kliknij literę, żeby usłyszeć jej nazwę.
| Litera | Nazwa | Brzmi jak polskie | Pułapka |
|---|---|---|---|
| E | [eː] | „e” | Polak często mówi „i”, myląc z angielskim |
| I | [iː] | „i” | Polak często mówi „aj” (angielski nawyk) |
| J | [jɔt] | „jot” | nie „dżej” |
| V | [faʊ̯] | „fau” | litera nazywa się „fau”, a w słowach czyta się „f” |
| W | [veː] | „we” | w słowach czyta się jak polskie „w” |
| Y | [ˈʏpsilɔn] | „ypsilon” | długa nazwa, warto zapamiętać |
| Z | [t͡sɛt] | „cet” | w słowach czyta się „c”, nigdy „z” |
| ß | [ɛsˈt͡sɛt] | „es-cet” | literujesz: scharfes S lub Eszett |
Jak przeliterować własne nazwisko
Polskie nazwiska sprawiają Niemcom kłopot, więc przygotuj się z góry. Przydatne zwroty:
Ostatni zwrot z listy — mit „W“ wie Wilhelm — to niemiecki odpowiednik naszego „W jak Wacław”. Niemcy mają na to własny zestaw imion.
Liczby od 0 do 20
sechs (6) → sechzehn (16) — bez „s”!
sieben (7) → siebzehn (17) — bez „en”!
vier [fiːɐ̯] (4) → vierzehn [ˈfɪʁt͡seːn] (14) — samogłoska się skraca.
Numer telefonu
Niemcy podają numer telefonu cyfra po cyfrze, czasem parami. Cyfrę 2 często mówi się zwo zamiast zwei — żeby przez telefon nie mylić z drei.
Wymowa: co Polak robi źle
Dobra wiadomość: niemiecki jest fonetycznie znacznie bliższy polskiemu niż angielski. Zła: kilka nawyków z polskiego psuje wszystko. Oto one, w kolejności ważności.
| Zapis | Czytamy | Przykład | Uwaga |
|---|---|---|---|
| w | polskie w | Wasser | „wasa”, nie „łasa” |
| v | polskie f | Vater | „fata”; wyjątki w słowach obcych: Vase = „waze” |
| z | polskie c | Zeit | „cajt”, nigdy „zajt” |
| s + samogłoska | polskie z | sagen | „zagen”; na końcu słowa: Haus = „haus” |
| ei | aj | nein | „najn” |
| ie | długie i | vier | „fi:a” — to nie „ije” |
| eu, äu | oj | neun | „nojn” |
| sch | polskie sz | Schule | „szule” |
| sp-, st- na początku | szp-, szt- | Sprache, Stadt | „szprache”, „sztat” — w środku słowa już nie |
| ch po a, o, u, au | polskie ch | Nacht | twardo, z gardła |
| ch po i, e, ä, ö, ü, ei | miękko, jak ś+h | ich | najtrudniejszy dźwięk niemieckiego dla Polaka |
| -er na końcu | krótkie a | Vater, Lehrer | „fata”, „le:ra” — nie wymawiaj „r” |
| h po samogłosce | nie wymawiamy | gehen, Uhr | przedłuża samogłoskę: „ge:en”, „u:a” |
| ä | otwarte e | Mädchen | szerzej niż polskie „e” |
| ö | e z ustami do o | schön | nie ma odpowiednika w polskim |
| ü | i z ustami do u | fünf | jak francuskie „u” |
W polskim długość samogłoski nic nie znaczy. W niemieckim rozróżnia słowa:
Staat [ʃtaːt] państwo ≠ Stadt [ʃtat] miasto
ihn [iːn] jego ≠ in [ɪn] w
Ofen [ˈoːfn̩] piec ≠ offen [ˈɔfn̩] otwarty
Reguła praktyczna: samogłoska jest długa przed jedną spółgłoską, przed h (Uhr) i gdy jest podwojona (Staat, Tee). Jest krótka przed dwiema lub więcej spółgłoskami (Stadt, kommen).
Czytanka
Dialogi ćwiczą reagowanie, ale prawdziwą płynność w czytaniu daje dopiero dłuższy tekst ciągły. Kliknij dowolne zdanie, żeby je usłyszeć, albo odsłuchaj całość. Tłumaczenie odsłoń dopiero wtedy, gdy naprawdę utkniesz — pierwsze podejście zrób ze zgadywania z kontekstu.
Guten Tag! Ich heiße Anna Kowalska. Mein Name ist schwer für Deutsche. Ich buchstabiere langsam: K, O, W, A, L, S, K, A. Ich komme aus Polen, aus Krakau. Jetzt wohne ich in Hamburg. Dzień dobry! Nazywam się Anna Kowalska. Moje nazwisko jest trudne dla Niemców. Literuję powoli: K, O, W, A, L, S, K, A. Pochodzę z Polski, z Krakowa. Teraz mieszkam w Hamburgu.
Ich lerne Deutsch. Der Kurs ist neu für mich. Wir sind sechzehn Studenten. Sofia kommt aus Italien. Sie ist sehr nett. Ahmed kommt aus Syrien. Er spricht schon gut Deutsch. Die Lehrerin heißt Frau Weber. Uczę się niemieckiego. Kurs jest dla mnie nowy. Jest nas szesnaścioro studentów. Sofia pochodzi z Włoch. Jest bardzo miła. Ahmed pochodzi z Syrii. On mówi już dobrze po niemiecku. Nauczycielka nazywa się pani Weber.
Am Morgen sage ich: Guten Morgen. Am Abend sage ich: Guten Abend. Meine Nachbarin sagt immer: Moin. Sie kommt aus Hamburg. Das ist norddeutsch und das ist neu für mich. Rano mówię: dzień dobry. Wieczorem mówię: dobry wieczór. Moja sąsiadka mówi zawsze: Moin. Ona jest z Hamburga. To jest północnoniemieckie i to jest dla mnie nowe.
Meine Telefonnummer ist null vier null, zwölf, neunzehn. Meine Adresse ist Bahnhofstraße sieben. Ich bin hier neu, aber ich bin nicht allein. Tschüss und bis bald! Mój numer telefonu to zero cztery zero, dwanaście, dziewiętnaście. Mój adres to Bahnhofstraße siedem. Jestem tu nowa, ale nie jestem sama. Cześć i do zobaczenia wkrótce!
- Woher kommt Anna? — Aus Polen, aus Krakau.
- Wo wohnt sie jetzt? — In Hamburg.
- Wie viele Studenten sind im Kurs? — Sechzehn.
- Wie heißt die Lehrerin? — Frau Weber.
- Was sagt die Nachbarin? — Moin. Das ist norddeutsch.
Nowe słowa z czytanki: schwer trudny · langsam powoli · jetzt teraz · lernen uczyć się · neu nowy · sagen mówić, powiedzieć · immer zawsze · die Nachbarin sąsiadka · allein sam · aber ale
Słownictwo lekcji 1
Wszystkie hasła z tej lekcji w jednym miejscu. Plakietka Goethe A1 oznacza słowo z oficjalnej listy egzaminacyjnej Goethe-Zertifikat A1.
Ćwiczenia podsumowujące
Podsumowanie
Pięć rzeczy, które musisz wynieść z tej lekcji
- Zaimek jest obowiązkowy. Ich bin, nigdy samo bin.
- Czasownik na drugiej pozycji w zdaniu oznajmującym, na pierwszej w pytaniu tak/nie, zaraz po słowie pytającym w pytaniu z W-.
- Sie wielką literą to forma grzecznościowa — i domyślny wybór wobec nieznajomego dorosłego.
- Zawód bez rodzajnika: Ich bin Lehrer.
- Pora dnia decyduje o powitaniu, a Gute Nacht to pożegnanie przed snem, nie powitanie.
Kannst du das? — sprawdź się bez patrzenia
Odpowiedz na głos, potem sprawdź w lekcji: