Czekam na autobus to po niemiecku Ich warte auf den Bus. Zgadza się. Ale myślę o tobie to Ich denke an dich — czyli dosłownie „myślę na ciebie". A cieszę się z czegoś to Ich freue mich über etwas, czyli „nad czymś".
Wniosek jest jeden i trzeba go przyjąć na starcie: przyimka przy czasowniku nie da się wyprowadzić ani z polskiego, ani z logiki. To część znaczenia czasownika i uczy się go razem z nim — dokładnie tak jak rodzajnika przy rzeczowniku.
Jak się tego uczyć
Nie osobno przyimka i osobno czasownika, tylko całego bloku razem z przypadkiem i z przykładem:
warten auf + Akkusativ — Ich warte auf den Bus.
Trzy elementy: czasownik, przyimek, przypadek. Zapisany bez któregokolwiek z nich jest bezużyteczny, bo przy użyciu i tak trzeba będzie zgadywać.
Najczęstsze połączenia z biernikiem
| Czasownik | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
warten auf | czekać na | Ich warte auf dich. |
denken an | myśleć o | Ich denke an dich. |
sich erinnern an | pamiętać o | Erinnerst du dich an ihn? |
sich freuen auf | cieszyć się na (przyszłość) | Ich freue mich auf den Urlaub. |
sich freuen über | cieszyć się z (tego, co jest) | Ich freue mich über das Geschenk. |
sich interessieren für | interesować się | Er interessiert sich für Musik. |
sich bewerben um | ubiegać się o | Ich bewerbe mich um die Stelle. |
sich kümmern um | zajmować się | Sie kümmert sich um die Kinder. |
bitten um | prosić o | Ich bitte um Hilfe. |
sich ärgern über | złościć się na | Ich ärgere mich über den Stau. |
sprechen über | mówić o | Wir sprechen über die Arbeit. |
sich vorbereiten auf | przygotowywać się do | Ich bereite mich auf die Prüfung vor. |
achten auf | uważać na | Achte auf die Stufe. |
verzichten auf | rezygnować z | Ich verzichte auf den Kaffee. |
Warto zestawić dwa wiersze o cieszeniu się, bo różnica jest realna: auf patrzy w przyszłość, über w to, co już jest. Ich freue mich auf Weihnachten — cieszę się, że nadejdzie. Ich freue mich über das Geschenk — cieszę się z prezentu, który dostałem.
Najczęstsze połączenia z celownikiem
| Czasownik | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
sprechen mit | rozmawiać z | Ich spreche mit dem Chef. |
anfangen mit | zaczynać od | Wir fangen mit Lektion eins an. |
aufhören mit | przestawać z | Hör mit dem Rauchen auf. |
sich treffen mit | spotykać się z | Ich treffe mich mit Anna. |
helfen bei | pomagać w | Er hilft mir bei der Arbeit. |
teilnehmen an | brać udział w | Sie nimmt an dem Kurs teil. |
leiden an | cierpieć na | Er leidet an einer Allergie. |
sich beschäftigen mit | zajmować się | Ich beschäftige mich mit Technik. |
gehören zu | należeć do | Das gehört zu meiner Arbeit. |
sich erkundigen nach | dowiadywać się o | Ich erkundige mich nach dem Termin. |
fragen nach | pytać o | Er fragt nach dem Weg. |
suchen nach | szukać | Ich suche nach einer Lösung. |
Angst haben vor | bać się | Ich habe Angst vor Hunden. |
sich schützen vor | chronić się przed | Schütz dich vor der Sonne. |
Zwróć uwagę na fragen nach i bitten um. Oba tłumaczą się polskim „prosić / pytać o", a różnią się zasadniczo: fragen nach to pytanie o informację, bitten um — prośba o rzecz albo o przysługę.
Ten sam przyimek, dwa przypadki
Kilka przyimków — an, auf, in, über — należy do grupy zmiennych, opisanej w tekście o przyimkach wo i wohin. W połączeniu z czasownikiem przypadek jest jednak przypisany na stałe i nie zależy od ruchu.
| Czasownik | Przypadek | Przykład |
|---|---|---|
denken an | Akkusativ | Ich denke an dich. |
teilnehmen an | Dativ | Ich nehme an dem Kurs teil. |
sich freuen auf | Akkusativ | Ich freue mich auf den Urlaub. |
bestehen auf | Dativ | Er besteht auf seiner Meinung. |
Nie ma tu żadnej logiki przestrzennej do zastosowania. To po prostu część hasła i tak trzeba się tego uczyć.
Konstrukcje z da-: darauf, damit, darüber
Kiedy dopełnieniem nie jest osoba, tylko rzecz albo całe zdanie, przyimek zrasta się z da-:
- Ich warte auf den Bus. → Ich warte darauf. — Czekam na to.
- Ich denke an den Urlaub. → Ich denke daran.
- Wir sprechen über das Projekt. → Wir sprechen darüber.
Jeśli przyimek zaczyna się od samogłoski, wchodzi r dla wygody wymowy: da + auf → darauf, da + an → daran, da + über → darüber. Bez samogłoski zostaje samo da-: damit, davon, dazu, dafür.
Ta sama konstrukcja zapowiada zdanie podrzędne:
- Ich freue mich darauf, dass du kommst. — Cieszę się na to, że przyjdziesz.
- Ich denke daran, die Miete zu bezahlen. — Myślę o tym, żeby zapłacić czynsz.
Uwaga: przy osobach da- nie działa. Mówi się Ich warte auf ihn, nigdy ich warte darauf w znaczeniu „czekam na niego".
Pytania z wo-
Symetrycznie do da- tworzy się pytania o rzecz:
| Pytanie o rzecz | Pytanie o osobę |
|---|---|
| Worauf wartest du? — Na co czekasz? | Auf wen wartest du? — Na kogo? |
| Woran denkst du? — O czym myślisz? | An wen denkst du? — O kim? |
| Worüber sprecht ihr? — O czym mówicie? | Über wen sprecht ihr? — O kim? |
| Womit fährst du? — Czym jedziesz? | Mit wem fährst du? — Z kim? |
To jest jedna z tych rzeczy, które od razu podnoszą wrażenie z wypowiedzi — pytanie Worüber sprecht ihr? brzmi zupełnie inaczej niż opisowe Über was sprecht ihr? (choć ta druga forma jest w mowie potocznej spotykana).
Dwadzieścia, od których warto zacząć
Jeśli masz opanować tylko część, to te wracają najczęściej w codziennej rozmowie:
warten auf · denken an · sich freuen auf · sich freuen über · sich interessieren für · sprechen über · sprechen mit · bitten um · fragen nach · Angst haben vor · sich kümmern um · anfangen mit · aufhören mit · helfen bei · teilnehmen an · sich vorbereiten auf · sich bewerben um · sich ärgern über · gehören zu · achten auf
Ćwiczenie, które to utrwala: weź pięć z listy i ułóż z każdym trzy zdania — z osobą, z rzeczą i z da-:
Ich warte auf meinen Chef. / Ich warte auf den Bus. / Ich warte darauf.
Piętnaście zdań dziennie przez tydzień. Po tym czasie przyimek zaczyna przychodzić razem z czasownikiem, a nie po namyśle.
W kursie „Zostaje w głowie" czasowniki z przyimkami wchodzą w lekcji 21 na poziomie A2 i wracają w komplecie na B1, zawsze w zdaniach — bo w oderwaniu od zdania są nie do zapamiętania.
Pytania i odpowiedzi
Skąd wiadomo, jaki przyimek stoi przy niemieckim czasowniku?
Nie wiadomo — nie da się go wyprowadzić ani z polskiego, ani z logiki. Przyimek jest częścią znaczenia czasownika i trzeba się go uczyć razem z nim, podobnie jak rodzajnika przy rzeczowniku. Zapisuj zawsze trzy elementy: czasownik, przyimek i przypadek.
Czym różni się „sich freuen auf" od „sich freuen über"?
Auf odnosi się do przyszłości, über do tego, co już jest. Ich freue mich auf den Urlaub znaczy, że cieszę się na nadchodzący urlop, a Ich freue mich über das Geschenk — że cieszę się z otrzymanego prezentu.
Co znaczą formy „darauf", „daran", „damit"?
To połączenia da- z przyimkiem, zastępujące rzecz albo całe zdanie: Ich warte darauf zamiast Ich warte auf den Bus. Jeśli przyimek zaczyna się od samogłoski, wchodzi między nie r: darauf, daran, darüber. Przy osobach tej konstrukcji się nie używa.
Jak zapytać „na co czekasz" po niemiecku?
Worauf wartest du. Pytania o rzecz tworzy się przez wo- plus przyimek: woran denkst du, worüber sprecht ihr, womit fährst du. Przy pytaniu o osobę używa się zwykłego przyimka z zaimkiem pytającym: auf wen wartest du.
Czy przypadek po czasowniku z przyimkiem zależy od ruchu?
Nie. Przy przyimkach zmiennych, takich jak an czy auf, w połączeniu z czasownikiem przypadek jest przypisany na stałe: denken an z biernikiem, teilnehmen an z celownikiem. Reguła wo–wohin dotyczy wyłącznie opisu przestrzeni.