Zaimki osobowe — mich, mir i cała reszta tabeli

Zdanie Ich helfe dich jest zrozumiałe, ale od razu słychać w nim obcokrajowca. Poprawnie jest Ich helfe dir, bo czasownik helfen łączy się z celownikiem. I tu leży cały problem z niemieckimi zaimkami: form jest mało i da się je opanować w jeden wieczór, ale wybór między nimi zależy nie od znaczenia zdania, tylko od czasownika, który stoi obok.

Sama tabela to kwadrans pracy. Reszta tekstu jest o tym, co z nią potem zrobić.

Tabela, od której wszystko się zaczyna

Wygląda na dwadzieścia siedem form, ale nowych słów do zapamiętania jest znacznie mniej:

• uns i euch są takie same w bierniku i celowniku — jedna forma na dwa przypadki,
• sie, es i Sie w bierniku nie zmieniają się wcale,
• rodzaj nijaki i męski mają wspólny celownik ihm.

Realnie do wkucia zostaje: mich/mir, dich/dir, ihn/ihm, sie/ihr, uns, euch, ihnen, Ihnen. Osiem par.

Dopełniacza zaimków (meiner, deiner, seiner) nie ma po co się uczyć. Pojawia się w literaturze i w kilku zwrotach typu Erbarme dich meiner. Na żadnym praktycznym poziomie nie jest potrzebny.

Skąd wiadomo: mich czy mir

To jest właściwa trudność. Po polsku „pomagam ci" i „widzę cię" też mają różne przypadki, ale nie zawsze pokrywają się one z niemieckimi. Dlatego tłumaczenie z polskiego zawodzi i trzeba iść inną drogą.

Zasada jest jedna: zaimek dostaje ten przypadek, którego wymaga czasownik. Nie ma w tym nic osobnego dla zaimków — dokładnie tak samo zachowują się rzeczowniki. Zaimki tylko pokazują to wyraźniej, bo mają osobne formy tam, gdzie rzeczownik często wygląda tak samo.

Cztery czasowniki z tej listy są dla Polaka pułapką, bo po polsku mają inny przypadek albo przyimek: helfen, anrufen, folgen, gratulieren. Zwłaszcza Ich rufe dich an — po polsku „dzwonię do ciebie", po niemiecku zwykły biernik, bez przyimka.

Nie ma na to reguły, którą dałoby się wyprowadzić z sensu czasownika. Trzeba uczyć się czasownika razem z przypadkiem, tak jak rzeczownika razem z rodzajnikiem. Cała logika tego wyboru — z listą najczęstszych czasowników celownikowych — jest w tekście o rekcji czasownika.

Dwa dopełnienia naraz

Wiele czasowników bierze dwa dopełnienia: komu (Dativ) i co (Akkusativ). geben, zeigen, schicken, erklären, bringen, kaufen.

Kolejność zależy od tego, czy używasz rzeczowników, czy zaimków:

Prościej: zaimek zawsze ucieka do przodu, a gdy zaimki są dwa, biernik wyprzedza celownik. Ostatni wiersz odwraca kolejność z pierwszego — to jedyna rzecz, którą trzeba tu zapamiętać osobno.

Zeig mir das Foto. — Pokaż mi zdjęcie. Zeig es mir. — Pokaż mi je.

Zaimek po przyimku

Po przyimku zaimek dostaje przypadek, którego przyimek wymaga — tu nic nowego:

mit mir — ze mną · für dich — dla ciebie · ohne ihn — bez niego · zu uns — do nas · bei ihnen — u nich

Jest jednak ograniczenie, którego polski nie ma. Tak mówi się tylko o osobach. Jeśli zaimek miałby zastąpić rzecz, Niemcy sklejają przyimek z da-:

Ich warte auf den Bus. → Ich warte darauf. — Czekam na niego (na autobus). Ich warte auf meinen Bruder. → Ich warte auf ihn. — Czekam na niego (na brata).

Powiedzenie Ich warte auf ihn o autobusie jest błędem, którego Polacy robią bardzo dużo. Ten mechanizm opisuje osobny tekst o czasownikach z przyimkami.

sie, Sie, sie — trzy słowa w jednym

Najczęstsze źródło zamieszania w całej tabeli. Te formy brzmią identycznie i rozróżnia je tylko czasownik i wielka litera.

Na początku zdania Sie i sie wyglądają tak samo — wtedy rozstrzyga sens rozmowy, nie ortografia. W środku zdania wielka litera od razu wszystko wyjaśnia: Ich habe Sie gestern gesehen to „widziałem Pana", a Ich habe sie gestern gesehen to „widziałem ją / ich".

Formę grzecznościową pisze się wielką literą zawsze i we wszystkich przypadkach: Sie, Ihnen, a także zaimek dzierżawczy Ihr — Ist das Ihr Auto? — Czy to Pana samochód?

Do tego dochodzi czwarty wyraz, który tylko brzmi podobnie: sich, czyli „się". Sie wäscht sich. — Ona się myje. sich nie jest zaimkiem osobowym i nigdy nie występuje w pierwszej ani drugiej osobie — tam wraca mich, dich, uns, euch. O tym, kiedy jest mich, a kiedy mir, jest osobny tekst o czasownikach zwrotnych.

Osobny przypadek: es

es robi dwie rzeczy, których polski zaimek „ono" nie robi wcale.

Zastępuje rzeczownik rodzaju nijakiego — normalnie, zgodnie z tabelą: Wo ist das Buch? — Es liegt auf dem Tisch.

Wypełnia miejsce podmiotu, gdy podmiotu nie ma. Po polsku mówi się „pada", po niemiecku musi stać coś na pierwszym miejscu:

Es regnet. — Pada. Es ist kalt. — Jest zimno. Es gibt hier kein WLAN. — Nie ma tu wi-fi. Wie geht es dir? — Jak się masz?

To es nie tłumaczy się na polski w ogóle. Trzeba je po prostu postawić, bo zdanie niemieckie bez podmiotu nie istnieje.

Ile z tego trzeba na którym poziomie

Tabelę warto umieć na pamięć od pierwszych tygodni — to jedyny element niemieckiej odmiany, który zwraca się natychmiast, bo bez zaimków nie da się zbudować nawet najprostszego zdania. Kłopot z wyborem przypadka znika później, i to nie przez powtarzanie tabeli, tylko przez zapamiętywanie czasowników z ich rekcją.

W kursie „Zostaje w głowie" zaimki osobowe w bierniku wchodzą w lekcji 6, a w celowniku — w lekcji 11, razem z pierwszą grupą czasowników celownikowych.

Pytania i odpowiedzi