W skrócie: liczba mnoga rzeczowników niemieckich ma pięć typów: -e (Tisch – Tische), -(e)n (Frau – Frauen), -er (Kind – Kinder), -s (Auto – Autos) i bez końcówki (Lehrer – Lehrer), często z przegłosem (Stuhl – Stühle). Rodzajnik w liczbie mnogiej to zawsze die. Najpewniejsze wskazówki: rzeczowniki żeńskie prawie zawsze mają -(e)n, zakończenia -ung, -heit, -keit — -en, a -chen — bez zmian.
Niemiecka liczba mnoga jest tym miejscem, w którym podręczniki najczęściej mówią „trzeba się nauczyć na pamięć". To prawda tylko częściowo. Pełnej regularności nie ma, ale są wskazówki, które trafiają w większości przypadków — a pozostała reszta i tak zapamiętuje się przy okazji, jeśli uczyć się rzeczownika od razu z formą mnogą.
Pięć możliwych końcówek
| Końcówka | Przykład | Kiedy typowo |
|---|---|---|
| -e (czasem z przegłosem) | der Tisch → die Tische, der Stuhl → die Stühle | rodzaj męski |
| -en / -n | die Frau → die Frauen, die Lampe → die Lampen | rodzaj żeński |
| -er (zwykle z przegłosem) | das Kind → die Kinder, das Buch → die Bücher | rodzaj nijaki jednosylabowy |
| -s | das Auto → die Autos, das Hotel → die Hotels | zapożyczenia |
| brak końcówki (czasem przegłos) | der Lehrer → die Lehrer, der Vater → die Väter | zakończenia -er, -en, -el |
Do tego dochodzi jedna rzecz stała i wygodna: w liczbie mnogiej rodzajnik jest zawsze die, niezależnie od rodzaju w liczbie pojedynczej. Rodzaj gramatyczny znika.
Reguła według rodzaju — trafia w większości
Rodzaj żeński: prawie zawsze -en albo -n
To najbardziej przewidywalna grupa — około dziewięciu na dziesięć rzeczowników żeńskich.
- die Frau → die Frauen, die Zeitung → die Zeitungen, die Wohnung → die Wohnungen
- jeśli kończy się na
-e, dochodzi samo-n: die Lampe → die Lampen, die Blume → die Blumen - zakończenie
-inpodwajan: die Lehrerin → die Lehrerinnen
Wyjątki są nieliczne i dotyczą krótkich słów: die Hand → die Hände, die Stadt → die Städte, die Nacht → die Nächte, die Mutter → die Mütter, die Tochter → die Töchter.
Rodzaj męski: zwykle -e, często z przegłosem
- der Tisch → die Tische, der Hund → die Hunde, der Tag → die Tage
- z przegłosem: der Stuhl → die Stühle, der Sohn → die Söhne, der Zug → die Züge
Ale: rzeczowniki męskie zakończone na -er, -en, -el zwykle nie zmieniają się wcale (poza możliwym przegłosem): der Lehrer → die Lehrer, der Wagen → die Wagen, der Löffel → die Löffel, der Vater → die Väter, der Bruder → die Brüder.
Rodzaj nijaki: -e albo -er
- jednosylabowe zwykle
-erz przegłosem: das Kind → die Kinder, das Buch → die Bücher, das Haus → die Häuser, das Land → die Länder - pozostałe zwykle
-e: das Jahr → die Jahre, das Problem → die Probleme - zakończone na
-cheni-leinbez zmiany: das Mädchen → die Mädchen, das Brötchen → die Brötchen
Reguła według zakończenia — jeszcze pewniejsza
Zakończenie wyrazu bywa lepszą wskazówką niż rodzaj, bo wiele z nich ma stałą liczbę mnogą.
| Zakończenie | Liczba mnoga | Przykład |
|---|---|---|
| -ung | -en | die Wohnung → die Wohnungen |
| -heit, -keit | -en | die Möglichkeit → die Möglichkeiten |
| -schaft | -en | die Mannschaft → die Mannschaften |
| -ion | -en | die Situation → die Situationen |
| -in | -nen | die Ärztin → die Ärztinnen |
| -e (żeński) | -n | die Tasche → die Taschen |
| -er, -en, -el (męski/nijaki) | bez zmiany | der Computer → die Computer |
| -chen, -lein | bez zmiany | das Mädchen → die Mädchen |
| -um | -en (zmiana) | das Museum → die Museen |
| -a (obce) | -s lub -en | die Kamera → die Kameras |
Pierwsze pięć wierszy to bardzo duża część niemieckiego słownictwa abstrakcyjnego — i wszystkie mają -en. To realna oszczędność pracy.
Rzeczowniki na -s
Końcówka -s jest w niemieckim rzadka i sygnalizuje słowo obce albo skrót:
das Auto → die Autos, das Hotel → die Hotels, der Chef → die Chefs, das Handy → die Handys, die E-Mail → die E-Mails, der Job → die Jobs
Tu jest też grupa nazwisk i skrótowców: die Müllers, die LKWs.
Celownik liczby mnogiej dodaje -n
Jedna reguła, o której łatwo zapomnieć, a która pojawia się w co drugim zdaniu z przyimkiem: w celowniku liczby mnogiej rzeczownik dostaje dodatkowe -n, o ile go jeszcze nie ma.
- die Kinder → mit den Kindern
- die Freunde → mit den Freunden
- die Männer → mit den Männern
- ale: die Frauen → mit den Frauen (już ma
-n) - i: die Autos → mit den Autos (końcówka
-snie przyjmuje-n)
Ta końcówka to jeden z najczęstszych drobnych błędów na poziomie A2 i jeden z najłatwiejszych do poprawienia.
Rzeczowniki bez liczby mnogiej i bez pojedynczej
Tylko pojedyncza: das Obst (owoce), das Gemüse (warzywa), das Fleisch, der Zucker, die Milch, das Geld, die Musik, die Polizei.
Tylko mnoga: die Eltern (rodzice), die Leute (ludzie), die Ferien (wakacje), die Möbel (meble), die Kosten (koszty), die Lebensmittel (artykuły spożywcze).
Uwaga na die Leute — po polsku „ludzie" ma liczbę pojedynczą „człowiek", po niemiecku odpowiednikiem pojedynczej jest inne słowo: der Mensch.
Typowe błędy Polaków
| Źle | Dobrze | Dlaczego |
|---|---|---|
| die Tischen | die Tische | rzeczowniki męskie zwykle dostają -e |
| mit den Kinder | mit den Kindern | celownik liczby mnogiej dodaje -n |
| die Mädchens | die Mädchen | -chen bez zmian |
| die Lehrerinen | die Lehrerinnen | -in podwaja n |
| ein Leute | ein Mensch | die Leute ma tylko liczbę mnogą |
| der Kinder (mianownik l. mn.) | die Kinder | w liczbie mnogiej rodzajnik to die |
Ćwiczenie: podaj liczbę mnogą
- der Tag
- die Zeitung
- das Haus
- das Brötchen
- die Stadt
- das Handy
- der Lehrer
- die Freundin
- der Zug
- mit den ___ (der Freund)
Pokaż odpowiedzi
- die Tage
- die Zeitungen
- die Häuser
- die Brötchen
- die Städte
- die Handys
- die Lehrer
- die Freundinnen
- die Züge
- mit den Freunden
Jak się tego uczyć bez wkuwania
Zawsze trzy elementy naraz: rodzajnik, słowo, liczba mnoga. der Tisch – die Tische, nie samo Tisch. Dokładnie tak, jak przy czasownikach uczy się formy przeszłej razem z bezokolicznikiem.
Zapisuj w zdaniu z liczebnikiem. Ich habe zwei Kinder utrwala formę mnogą lepiej niż sama para haseł, bo daje jej kontekst i rytm.
Nie ucz się reguł na zapas. Tabela z tego tekstu jest do sprawdzania, nie do zapamiętania. Reguły wchodzą same, gdy przez kilka tygodni widzisz kolejne słowa z ich formami.
W kursie „Zostaje w głowie" liczba mnoga wchodzi w lekcji 2, razem z rodzajnikami, a każde hasło słownictwa ma podaną formę mnogą i nagranie — bo przy tej akurat części gramatyki osłuchanie działa lepiej niż jakakolwiek tabela. Sytuacje, w których rzeczownik traci rodzajnik, opisaliśmy osobno w tekście o braku rodzajnika.
Pytania i odpowiedzi
Jak tworzy się liczbę mnogą w niemieckim?
Jedną z pięciu końcówek: -e, -en/-n, -er, -s albo bez końcówki, często z przegłosem samogłoski. Wybór zależy głównie od rodzaju i zakończenia wyrazu. W liczbie mnogiej rodzajnik jest zawsze die, niezależnie od rodzaju w liczbie pojedynczej.
Czy są reguły liczby mnogiej, które naprawdę działają?
Tak. Rzeczowniki żeńskie mają prawie zawsze -en lub -n. Zakończenia -ung, -heit, -keit, -schaft i -ion zawsze dostają -en. Rzeczowniki na -er, -en, -el oraz na -chen i -lein zwykle nie zmieniają formy. To pokrywa większość słownictwa.
Dlaczego w celowniku liczby mnogiej dochodzi „-n"?
To osobna reguła gramatyczna: w celowniku liczby mnogiej rzeczownik dostaje końcówkę -n, jeśli jeszcze jej nie ma. Mit den Kindern, mit den Freunden, ale mit den Frauen i mit den Autos, bo tam -n już jest albo końcówka -s go nie przyjmuje.
Które rzeczowniki nie mają liczby mnogiej?
Głównie niepoliczalne: das Obst, das Gemüse, das Fleisch, der Zucker, die Milch, das Geld, die Musik. Istnieje też grupa występująca wyłącznie w liczbie mnogiej: die Eltern, die Leute, die Ferien, die Möbel i die Kosten.
Kiedy liczba mnoga kończy się na „-s"?
Prawie wyłącznie przy zapożyczeniach i skrótach: die Autos, die Hotels, die Handys, die Jobs, die E-Mails. W rodzimym słownictwie niemieckim ta końcówka praktycznie nie występuje.
Czy trzeba uczyć się liczby mnogiej razem ze słowem?
Tak, i jest to najskuteczniejsza metoda. Zapisuj zawsze trzy elementy: rodzajnik, słowo i formę mnogą — der Tisch, die Tische. Uczenie się reguł na zapas daje znacznie mniej niż konsekwentne notowanie form przy każdym nowym haśle.
Jaki rodzajnik ma liczba mnoga w niemieckim?
W mianowniku i bierniku zawsze die, bez względu na rodzaj w liczbie pojedynczej: der Tisch – die Tische, das Kind – die Kinder. W celowniku liczby mnogiej rodzajnik to den (mit den Kindern), a w dopełniaczu der.