gramatyka · rzeczownik · A1 · 6 min czytania · · aktualizacja

Liczba mnoga rzeczowników po niemiecku — końcówki i reguły

Jak tworzyć liczbę mnogą rzeczowników niemieckich: pięć końcówek, reguły według rodzaju i zakończenia, celownik z -n, błędy Polaków i ćwiczenie.

W skrócie: liczba mnoga rzeczowników niemieckich ma pięć typów: -e (Tisch – Tische), -(e)n (Frau – Frauen), -er (Kind – Kinder), -s (Auto – Autos) i bez końcówki (Lehrer – Lehrer), często z przegłosem (Stuhl – Stühle). Rodzajnik w liczbie mnogiej to zawsze die. Najpewniejsze wskazówki: rzeczowniki żeńskie prawie zawsze mają -(e)n, zakończenia -ung, -heit, -keit — -en, a -chen — bez zmian.

Niemiecka liczba mnoga jest tym miejscem, w którym podręczniki najczęściej mówią „trzeba się nauczyć na pamięć". To prawda tylko częściowo. Pełnej regularności nie ma, ale są wskazówki, które trafiają w większości przypadków — a pozostała reszta i tak zapamiętuje się przy okazji, jeśli uczyć się rzeczownika od razu z formą mnogą.

Pięć możliwych końcówek

KońcówkaPrzykładKiedy typowo
-e (czasem z przegłosem)der Tisch → die Tische, der Stuhl → die Stühlerodzaj męski
-en / -ndie Frau → die Frauen, die Lampe → die Lampenrodzaj żeński
-er (zwykle z przegłosem)das Kind → die Kinder, das Buch → die Bücherrodzaj nijaki jednosylabowy
-sdas Auto → die Autos, das Hotel → die Hotelszapożyczenia
brak końcówki (czasem przegłos)der Lehrer → die Lehrer, der Vater → die Väterzakończenia -er, -en, -el

Do tego dochodzi jedna rzecz stała i wygodna: w liczbie mnogiej rodzajnik jest zawsze die, niezależnie od rodzaju w liczbie pojedynczej. Rodzaj gramatyczny znika.

Reguła według rodzaju — trafia w większości

Rodzaj żeński: prawie zawsze -en albo -n

To najbardziej przewidywalna grupa — około dziewięciu na dziesięć rzeczowników żeńskich.

Wyjątki są nieliczne i dotyczą krótkich słów: die Hand → die Hände, die Stadt → die Städte, die Nacht → die Nächte, die Mutter → die Mütter, die Tochter → die Töchter.

Rodzaj męski: zwykle -e, często z przegłosem

Ale: rzeczowniki męskie zakończone na -er, -en, -el zwykle nie zmieniają się wcale (poza możliwym przegłosem): der Lehrer → die Lehrer, der Wagen → die Wagen, der Löffel → die Löffel, der Vater → die Väter, der Bruder → die Brüder.

Rodzaj nijaki: -e albo -er

Reguła według zakończenia — jeszcze pewniejsza

Zakończenie wyrazu bywa lepszą wskazówką niż rodzaj, bo wiele z nich ma stałą liczbę mnogą.

ZakończenieLiczba mnogaPrzykład
-ung-endie Wohnung → die Wohnungen
-heit, -keit-endie Möglichkeit → die Möglichkeiten
-schaft-endie Mannschaft → die Mannschaften
-ion-endie Situation → die Situationen
-in-nendie Ärztin → die Ärztinnen
-e (żeński)-ndie Tasche → die Taschen
-er, -en, -el (męski/nijaki)bez zmianyder Computer → die Computer
-chen, -leinbez zmianydas Mädchen → die Mädchen
-um-en (zmiana)das Museum → die Museen
-a (obce)-s lub -endie Kamera → die Kameras

Pierwsze pięć wierszy to bardzo duża część niemieckiego słownictwa abstrakcyjnego — i wszystkie mają -en. To realna oszczędność pracy.

Rzeczowniki na -s

Końcówka -s jest w niemieckim rzadka i sygnalizuje słowo obce albo skrót:

das Auto → die Autos, das Hotel → die Hotels, der Chef → die Chefs, das Handy → die Handys, die E-Mail → die E-Mails, der Job → die Jobs

Tu jest też grupa nazwisk i skrótowców: die Müllers, die LKWs.

Celownik liczby mnogiej dodaje -n

Jedna reguła, o której łatwo zapomnieć, a która pojawia się w co drugim zdaniu z przyimkiem: w celowniku liczby mnogiej rzeczownik dostaje dodatkowe -n, o ile go jeszcze nie ma.

Ta końcówka to jeden z najczęstszych drobnych błędów na poziomie A2 i jeden z najłatwiejszych do poprawienia.

Rzeczowniki bez liczby mnogiej i bez pojedynczej

Tylko pojedyncza: das Obst (owoce), das Gemüse (warzywa), das Fleisch, der Zucker, die Milch, das Geld, die Musik, die Polizei.

Tylko mnoga: die Eltern (rodzice), die Leute (ludzie), die Ferien (wakacje), die Möbel (meble), die Kosten (koszty), die Lebensmittel (artykuły spożywcze).

Uwaga na die Leute — po polsku „ludzie" ma liczbę pojedynczą „człowiek", po niemiecku odpowiednikiem pojedynczej jest inne słowo: der Mensch.

Typowe błędy Polaków

ŹleDobrzeDlaczego
die Tischendie Tischerzeczowniki męskie zwykle dostają -e
mit den Kindermit den Kinderncelownik liczby mnogiej dodaje -n
die Mädchensdie Mädchen-chen bez zmian
die Lehrerinendie Lehrerinnen-in podwaja n
ein Leuteein Menschdie Leute ma tylko liczbę mnogą
der Kinder (mianownik l. mn.)die Kinderw liczbie mnogiej rodzajnik to die

Ćwiczenie: podaj liczbę mnogą

  1. der Tag
  2. die Zeitung
  3. das Haus
  4. das Brötchen
  5. die Stadt
  6. das Handy
  7. der Lehrer
  8. die Freundin
  9. der Zug
  10. mit den ___ (der Freund)
Pokaż odpowiedzi
  1. die Tage
  2. die Zeitungen
  3. die Häuser
  4. die Brötchen
  5. die Städte
  6. die Handys
  7. die Lehrer
  8. die Freundinnen
  9. die Züge
  10. mit den Freunden

Jak się tego uczyć bez wkuwania

Zawsze trzy elementy naraz: rodzajnik, słowo, liczba mnoga. der Tisch – die Tische, nie samo Tisch. Dokładnie tak, jak przy czasownikach uczy się formy przeszłej razem z bezokolicznikiem.

Zapisuj w zdaniu z liczebnikiem. Ich habe zwei Kinder utrwala formę mnogą lepiej niż sama para haseł, bo daje jej kontekst i rytm.

Nie ucz się reguł na zapas. Tabela z tego tekstu jest do sprawdzania, nie do zapamiętania. Reguły wchodzą same, gdy przez kilka tygodni widzisz kolejne słowa z ich formami.

W kursie „Zostaje w głowie" liczba mnoga wchodzi w lekcji 2, razem z rodzajnikami, a każde hasło słownictwa ma podaną formę mnogą i nagranie — bo przy tej akurat części gramatyki osłuchanie działa lepiej niż jakakolwiek tabela. Sytuacje, w których rzeczownik traci rodzajnik, opisaliśmy osobno w tekście o braku rodzajnika.

Pytania i odpowiedzi

Jak tworzy się liczbę mnogą w niemieckim?

Jedną z pięciu końcówek: -e, -en/-n, -er, -s albo bez końcówki, często z przegłosem samogłoski. Wybór zależy głównie od rodzaju i zakończenia wyrazu. W liczbie mnogiej rodzajnik jest zawsze die, niezależnie od rodzaju w liczbie pojedynczej.

Czy są reguły liczby mnogiej, które naprawdę działają?

Tak. Rzeczowniki żeńskie mają prawie zawsze -en lub -n. Zakończenia -ung, -heit, -keit, -schaft i -ion zawsze dostają -en. Rzeczowniki na -er, -en, -el oraz na -chen i -lein zwykle nie zmieniają formy. To pokrywa większość słownictwa.

Dlaczego w celowniku liczby mnogiej dochodzi „-n"?

To osobna reguła gramatyczna: w celowniku liczby mnogiej rzeczownik dostaje końcówkę -n, jeśli jeszcze jej nie ma. Mit den Kindern, mit den Freunden, ale mit den Frauen i mit den Autos, bo tam -n już jest albo końcówka -s go nie przyjmuje.

Które rzeczowniki nie mają liczby mnogiej?

Głównie niepoliczalne: das Obst, das Gemüse, das Fleisch, der Zucker, die Milch, das Geld, die Musik. Istnieje też grupa występująca wyłącznie w liczbie mnogiej: die Eltern, die Leute, die Ferien, die Möbel i die Kosten.

Kiedy liczba mnoga kończy się na „-s"?

Prawie wyłącznie przy zapożyczeniach i skrótach: die Autos, die Hotels, die Handys, die Jobs, die E-Mails. W rodzimym słownictwie niemieckim ta końcówka praktycznie nie występuje.

Czy trzeba uczyć się liczby mnogiej razem ze słowem?

Tak, i jest to najskuteczniejsza metoda. Zapisuj zawsze trzy elementy: rodzajnik, słowo i formę mnogą — der Tisch, die Tische. Uczenie się reguł na zapas daje znacznie mniej niż konsekwentne notowanie form przy każdym nowym haśle.

Jaki rodzajnik ma liczba mnoga w niemieckim?

W mianowniku i bierniku zawsze die, bez względu na rodzaj w liczbie pojedynczej: der Tisch – die Tische, das Kind – die Kinder. W celowniku liczby mnogiej rodzajnik to den (mit den Kindern), a w dopełniaczu der.

Przeczytaj też

AA
Tekst: Andrzej Andelbrat — autor kursu „Zostaje w głowie". Mieszkam w Niemczech i uczę niemieckiego tak, jak sam chciałbym się go uczyć: od zdań, których naprawdę się używa.