lassen — jeden czasownik, cztery znaczenia

W słowniku przy lassen stoi „zostawić". Potem w pracy słyszysz Ich lasse das Auto reparieren i „zostawić" nie pasuje — bo to znaczy „oddaję samochód do naprawy". A w instrukcji czytasz Das lässt sich leicht reinigen i nie pasuje już nic.

lassen jest jednym z najczęstszych niemieckich czasowników i ma cztery odrębne zastosowania. Dobra wiadomość: rozróżnia się je po budowie zdania, nie po wyczuciu. Wystarczy sprawdzić, czy za lassen stoi bezokolicznik i czy pojawia się sich.

Odmiana i pierwsze rozpoznanie

lassen jest nieregularny — w drugiej i trzeciej osobie liczby pojedynczej ma przegłos:

Präteritum: ließ. Partizip II: gelassen — ale, jak się za chwilę okaże, ta forma pojawia się rzadziej, niż się wydaje.

Całą resztę rozstrzyga jeden test:

1. Zostawić — lassen jako zwykły czasownik

Tu lassen działa jak każdy inny czasownik z biernikiem. Znaczy „zostawić", „pozostawić", „nie zabrać ze sobą".

Ich habe meinen Schlüssel zu Hause gelassen. — Zostawiłem klucz w domu. Wo hast du das Werkzeug gelassen? — Gdzie zostawiłeś narzędzia? Lass das! — Zostaw to! / Przestań! Lass mich in Ruhe. — Zostaw mnie w spokoju.

W tym znaczeniu Perfekt tworzy się normalnie, z gelassen. To jedyny z czterech przypadków, w którym tak jest.

Uwaga na liegen lassen, stehen lassen i hängen lassen — to utarte połączenia o znaczeniu „zapomnieć czegoś gdzieś":

Ich habe meinen Ausweis im Auto liegen lassen. — Zostawiłem dowód w samochodzie.

2. Pozwolić

lassen + osoba w bierniku + bezokolicznik na końcu. Nie ma tu żadnego zu.

Meine Chefin lässt mich früher gehen. — Szefowa pozwala mi wyjść wcześniej. Die Eltern lassen die Kinder draußen spielen. — Rodzice pozwalają dzieciom bawić się na dworze. Lassen Sie mich kurz erklären. — Pozwoli pan, że krótko wyjaśnię. Er lässt sich nicht helfen. — Nie pozwala sobie pomóc.

Osoba, której się pozwala, stoi w bierniku — nawet jeśli po polsku jest celownik („pozwala mi"). To częsty błąd: Er lässt ~~mir~~ gehen → Er lässt mich gehen. Jeśli formy zaimków nie siedzą jeszcze pewnie, warto wrócić do tabeli zaimków osobowych.

Pod względem budowy lassen zachowuje się dokładnie jak czasownik modalny: odmienia się on, a drugi czasownik stoi na końcu w bezokoliczniku.

3. Kazać, zlecić, oddać do zrobienia

Ta sama konstrukcja, inne znaczenie. To użycie jest w pracy i w codziennych sprawach najważniejsze, bo tak po niemiecku mówi się o wszystkim, czego nie robimy sami.

Ich lasse mein Auto reparieren. — Oddaję samochód do naprawy. Wir lassen die Heizung prüfen. — Zlecamy sprawdzenie ogrzewania. Sie lässt sich die Haare schneiden. — Ona idzie się ostrzyc. Der Chef lässt uns warten. — Szef każe nam czekać. Ich lasse dir die Unterlagen schicken. — Każę ci przesłać dokumenty.

Po polsku często w ogóle nie tłumaczymy tego osobnym słowem: Ich lasse mir einen Kaffee bringen to po prostu „zamawiam kawę".

Pozwolić czy kazać — skąd wiadomo

Zdanie Er lässt mich warten może znaczyć „pozwala mi czekać" albo „każe mi czekać". Rozstrzyga kontekst, a w praktyce:

Kto wykonuje czynność

Jeśli chcesz powiedzieć, kto ma to zrobić, ta osoba stoi w bierniku tuż po lassen:

Ich lasse das Auto reparieren. — Oddaję auto do naprawy (nieważne komu). Ich lasse den Mechaniker das Auto reparieren. — Każę mechanikowi naprawić auto.

Jeśli wykonawca jest nieistotny, po prostu go pomijasz — i tak robi się najczęściej.

4. sich lassen — „da się", „można"

Najbardziej przydatne i najrzadziej uczone zastosowanie. sich lassen + bezokolicznik znaczy tyle, co „można coś zrobić", „to jest wykonalne".

Das Fenster lässt sich nicht öffnen. — Okna nie da się otworzyć. Der Fleck lässt sich leicht entfernen. — Plamę da się łatwo usunąć. Das lässt sich machen. — Da się zrobić. Die Datei lässt sich nicht öffnen. — Plik się nie otwiera. Das Problem lässt sich schnell lösen. — Problem da się szybko rozwiązać.

Dlaczego to takie ważne: w mowie zastępuje stronę bierną z können, która brzmi ciężko i długo.

Obie wersje są poprawne, ale w rozmowie Niemcy prawie zawsze wybiorą tę z lassen. Więcej o samej konstrukcji biernej i o tym, kiedy jest naprawdę potrzebna, znajdziesz w tekście o stronie biernej.

Na sich tutaj nie ma się co zastanawiać — jest zawsze w bierniku i zawsze zgadza się z podmiotem, który zwykle jest rzeczą: es lässt sich, sie lassen sich. Pełny obraz zaimków zwrotnych jest w osobnym tekście.

Perfekt — dwa bezokoliczniki zamiast gelassen

Tu jest jedyna rzecz, która naprawdę zaskakuje. Gdy lassen stoi z drugim czasownikiem, w Perfekcie nie używa się gelassen, tylko drugi raz bezokolicznika lassen:

Ich habe das Auto reparieren lassen. — Oddałem auto do naprawy. Er hat mich warten lassen. — Kazał mi czekać. Sie hat sich die Haare schneiden lassen. — Ostrzygła się.

Porównanie:

Zasada jest prosta: jest drugi czasownik → lassen; nie ma → gelassen. Dokładnie tak samo zachowują się czasowniki modalne (Ich habe arbeiten müssen). W mowie potocznej ta konstrukcja bywa zastępowana Präteritum — Ich ließ das Auto reparieren — o wyborze między czasami przeszłymi piszemy w osobnym tekście.

W zdaniu podrzędnym

Podwójny bezokolicznik psuje zwykły szyk: odmieniony czasownik nie idzie na koniec, tylko przed oba bezokoliczniki.

Ich weiß, dass er das Auto hat reparieren lassen. — Wiem, że oddał auto do naprawy.

To rzadka konstrukcja i na B1 wystarczy ją rozpoznać, nie produkować.

Gotowe zwroty do zapamiętania

Lass uns … to najprostszy sposób na „chodźmy", „zróbmy" — i warto go znać wcześniej niż całą resztę.

Ile z tego trzeba na którym poziomie

Jeśli pracujesz w Niemczech, najszybciej zwróci się punkt trzeci. Das lässt sich reparieren, Das lässt sich heute nicht machen, Die Tür lässt sich nicht schließen — to zdania, które padają codziennie, a każda ich alternatywa jest dłuższa i trudniejsza.

W kursie „Zostaje w głowie" lassen w znaczeniu „pozwolić" i „zlecić" wchodzi w lekcji 31 na poziomie A2, a sich lassen razem ze stroną bierną na poziomie B1.

Pytania i odpowiedzi