pisownia · B1 · 7 min czytania · · aktualizacja

Przecinek po niemiecku i wielkie litery — zasady pisowni

Gdzie stawiać przecinek po niemiecku, a gdzie go nie ma, i dlaczego rzeczowniki pisze się wielką literą. Tabele, przykłady, błędy Polaków i ćwiczenie.

W skrócie: po niemiecku każdy rzeczownik piszemy wielką literą — także w środku zdania: der Tisch, die Liebe, das Lernen. Przecinek stoi zawsze przed zdaniem podrzędnym (…, dass…, …, weil…, …, der…) i między członami wyliczenia, ale zwykle nie przed und i oder ani przed als w porównaniu.

Niemiecka pisownia ma dwie cechy, które od razu widać w każdym tekście: rzeczowniki pisane wielką literą i przecinki rozstawione inaczej niż po polsku. Obie są regularne i obie da się opanować w jeden wieczór — a wpływają na to, jak wygląda twój mail do urzędu albo do szefa.

Wielka litera: podstawowa zasada

Każdy rzeczownik pisze się wielką literą, niezależnie od miejsca w zdaniu.

Der Mann kauft ein Brot und geht nach Hause.

Z dużych języków europejskich tylko niemiecki utrzymał tę zasadę. Skutek praktyczny jest wygodny: wielka litera pokazuje, gdzie w zdaniu są rzeczowniki, co bardzo ułatwia czytanie długich zdań urzędowych.

Kiedy inna część mowy staje się rzeczownikiem

Tu robi się ciekawie, bo niemiecki pozwala „urzeczownikowić" prawie wszystko — a wtedy wielka litera obowiązuje.

CoSygnałPrzykład
czasownikrodzajnik przed bezokolicznikiemdas Lernen macht Spaß — nauka sprawia przyjemność
przymiotnikrodzajnik, etwas, nichts, vieletwas Neues, nichts Gutes, das Beste
zaimek, liczebnikrodzajnikdas Du anbieten — zaproponować przejście na ty
kolory i językirodzajnikdas Blau, das Deutsch meiner Kollegin

Sygnał jest niemal zawsze ten sam: jeśli przed słowem stoi rodzajnik (das, ein, im, zum) albo etwas/nichts/viel, to słowo jest rzeczownikiem i idzie wielką literą.

Porównaj:

Kiedy mała, choć wygląda inaczej

GrupaZapisPrzykład
przymiotniki od nazw miastwielka, zawszedie Berliner Mauer, ein Hamburger Kaufmann
przymiotniki od nazw krajówmaładie deutsche Sprache, das polnische Essen
języki jako dopełnieniewielkaIch lerne Deutsch.
języki jako przysłówekmałaSprichst du deutsch? / też: Deutsch
pory dnia po amwielkaam Morgen, am Abend
pory dnia jako przysłówekmałamorgens, abends, heute früh
zaimek grzecznościowywielkaSie, Ihnen, Ihr Brief
zwykłe „ty"maładu, dich, dein

Ostatnie dwa wiersze mają praktyczne znaczenie w korespondencji. Sie i Ihr w znaczeniu grzecznościowym zawsze wielką literą — mała litera w mailu do klienta wygląda na niedbałość. Formy du, dich, dein pisze się małą (od reformy pisowni wielka litera jest w listach dopuszczalna, ale nieobowiązkowa).

Przecinek: gdzie jest obowiązkowy

Niemiecki przecinek dzieli struktury zdania, a nie oddziela wtrąceń „na wyczucie".

1. Przed zdaniem podrzędnym — zawsze

Ich weiß, dass du recht hast. Ich bleibe zu Hause, weil ich krank bin. Ruf mich an, wenn du Zeit hast.

Dotyczy wszystkich spójników podrzędnych i zdań względnych. Reguła jest bezwyjątkowa i to najważniejszy przecinek w niemieckim — jego brak jest błędem, który widać natychmiast. Same konstrukcje opisaliśmy w tekście o zdaniach podrzędnych.

2. Wokół zdania względnego wtrąconego

Der Mann, der dort steht, ist mein Chef.

Przecinki z obu stron — także ten drugi, o którym najczęściej się zapomina.

3. Między równorzędnymi członami wyliczenia

Ich kaufe Brot, Butter und Milch.

Przed und w wyliczeniu przecinka nie ma — tak samo jak po polsku.

4. Po zwrocie grzecznościowym w liście

Sehr geehrte Frau Müller, vielen Dank für Ihre Nachricht.

Po przecinku następne zdanie zaczyna się małą literą. To reguła, która zaskakuje najczęściej i którą warto zapamiętać osobno.

Gdzie przecinka NIE ma

To jest miejsce, w którym polska intuicja podpowiada źle.

KonstrukcjaPo polskuPo niemiecku
przed und łączącym zdaniazwykle przecinekIch komme und du bleibst. — bez przecinka
przed oderzwykle przecinekKommst du oder bleibst du? — bez
przed als/wie w porównaniubez przecinkaEr ist größer als ich. — bez
przed bezokolicznikiem z zu—Ich habe vor zu kommen. — zwykle bez

Przy und i oder łączących dwa pełne zdania przecinek jest opcjonalny — wolno go postawić dla czytelności, ale nie trzeba. Polski wymaga go w takiej sytuacji, więc odruch bywa mylący.

Przy bezokoliczniku z zu przecinek jest obowiązkowy tylko w kilku przypadkach — m.in. po um, ohne, statt, anstatt:

Ich lerne Deutsch, um in Deutschland zu arbeiten. Er ging weg, ohne etwas zu sagen.

ß czy ss

Reguła jest krótka i całkowicie regularna:

Klasyczna para pokazująca zasadę: das Maß (miara, długie „a") kontra die Masse (masa, krótkie).

W Szwajcarii ß nie występuje w ogóle — pisze się tam zawsze ss. Jeśli klawiatura nie ma ß, zapis zastępczy to również ss.

Zasady długości samogłoski opisaliśmy w tekście o wymowie niemieckiej — pisownia jest ich prostą konsekwencją.

Cudzysłów i inne drobiazgi

Typowe błędy Polaków

ŹleDobrzeZasada
Ich weiß dass du recht hast.Ich weiß, dass du recht hast.przecinek przed zdaniem podrzędnym
Der Mann der dort steht ist mein Chef.Der Mann, der dort steht, ist mein Chef.zdanie względne — przecinki z obu stron
Er ist größer, als ich.Er ist größer als ich.bez przecinka w porównaniu
Ich habe einen hund.Ich habe einen Hund.rzeczownik wielką literą
Sehr geehrte Frau Müller, Vielen Dank …Sehr geehrte Frau Müller, vielen Dank …po zwrocie w liście mała litera
Danke für ihre Nachricht. (do klienta)Danke für Ihre Nachricht.forma grzecznościowa wielką literą

Przecinek przed aber, denn i sondern oraz jego brak przed und opisuje też tekst o spójnikach, po których szyk się nie zmienia.

Ćwiczenie: popraw zdania

W każdym zdaniu jest co najmniej jeden błąd w wielkiej literze albo w przecinku.

  1. ich lerne deutsch weil ich in berlin arbeite.
  2. Das lesen macht mir spaß.
  3. Ich glaube dass er morgen kommt.
  4. Sie ist älter, als ihr Bruder.
  5. Ich wünsche dir alles gute.
  6. Wir treffen uns am abend.
Pokaż odpowiedzi
  1. Ich lerne Deutsch, weil ich in Berlin arbeite.
  2. Das Lesen macht mir Spaß.
  3. Ich glaube, dass er morgen kommt.
  4. Sie ist älter als ihr Bruder.
  5. Ich wünsche dir alles Gute.
  6. Wir treffen uns am Abend.

Ściąga

  1. Rzeczownik — zawsze wielką literą.
  2. Rodzajnik przed słowem = to jest rzeczownik = wielka litera.
  3. Sie, Ihnen, Ihr grzecznościowe — wielką.
  4. Przymiotnik od miasta — wielką; od kraju — małą.
  5. Przecinek przed każdym zdaniem podrzędnym i wokół zdania względnego.
  6. Brak przecinka przed und, oder i przed als w porównaniu.
  7. Po zwrocie w liście przecinek, a następne zdanie małą literą.
  8. ß po długiej samogłosce, ss po krótkiej.

W kursie „Zostaje w głowie" zasady pisowni pojawiają się przy ćwiczeniach pisemnych od poziomu A2, a od B1 przy każdym zadaniu z listem i mailem — bo to właśnie tam ich brak jest najbardziej widoczny.

Pytania i odpowiedzi

Które słowa w niemieckim pisze się wielką literą?

Wszystkie rzeczowniki, niezależnie od pozycji w zdaniu, a także inne części mowy użyte jak rzeczownik — czyli takie, przed którymi stoi rodzajnik albo słowa etwas, nichts, viel. Wielką literą pisze się też grzecznościowe Sie, Ihnen i Ihr.

Kiedy stawia się przecinek przed „und"?

Zwykle nie. W wyliczeniu przecinka przed und nie ma, a przy łączeniu dwóch pełnych zdań jest on opcjonalny — wolno go postawić dla czytelności. To różnica wobec polskiego, gdzie w takiej sytuacji przecinek jest wymagany.

Czy przed „dass" zawsze jest przecinek?

Tak. Przecinek przed zdaniem podrzędnym jest w niemieckim obowiązkowy i bezwyjątkowy — dotyczy dass, weil, wenn, ob, obwohl i wszystkich pozostałych spójników podrzędnych oraz zdań względnych.

Kiedy pisze się „ß", a kiedy „ss"?

ß po samogłosce długiej i po dwugłosce: Straße, groß, heißen, weiß. ss po samogłosce krótkiej: Fluss, muss, dass, essen. W Szwajcarii ß nie występuje wcale — pisze się tam zawsze ss.

Dlaczego po zwrocie grzecznościowym w liście jest mała litera?

Bo po Sehr geehrte Frau Müller stawia się przecinek, a nie kropkę ani wykrzyknik, więc zdanie następne jest kontynuacją i zaczyna się małą literą. Wykrzyknik w tym miejscu to forma dawna, dziś rzadko spotykana.

Jak pisze się przymiotniki od nazw miast i krajów?

Od miast zawsze wielką literą i bez odmiany: die Berliner Mauer, ein Hamburger Kaufmann. Od krajów małą literą i z normalną odmianą: die deutsche Sprache, das polnische Essen.

Czy rzeczowniki w niemieckim piszemy z dużej litery?

Tak, wszystkie — w każdym miejscu zdania: der Tisch, die Liebe, das Haus. Wielką literą pisze się też słowa użyte jak rzeczownik, zwykle po rodzajniku albo po etwas, nichts, viel: das Lernen, etwas Neues, alles Gute.

Gdzie stawia się przecinek po niemiecku?

Zawsze przed zdaniem podrzędnym (dass, weil, wenn, ob, zdania względne), z obu stron wtrąconego zdania względnego, między członami wyliczenia oraz przed aber, denn i sondern. Zwykle nie stawia się go przed und i oder ani przed als i wie w porównaniu.

Przeczytaj też

AA
Tekst: Andrzej Andelbrat — autor kursu „Zostaje w głowie". Mieszkam w Niemczech i uczę niemieckiego tak, jak sam chciałbym się go uczyć: od zdań, których naprawdę się używa.