Liczby, daty i godziny po niemiecku — komplet zasad

Liczby to pierwsza rzecz, która działa w niemieckim inaczej niż w każdym języku, jaki znasz, i pierwsza, przez którą naprawdę można się pogubić w sprawach praktycznych. Numer telefonu podany przez telefon, cena przy kasie, godzina wizyty u lekarza — wszędzie tam pomyłka kosztuje realnie.

Przyczyna jest jedna: niemiecki czyta liczby dwucyfrowe od tyłu. Do tego dochodzi kilka konwencji przy datach i godzinach, które trzeba znać, żeby nie umówić się o dwanaście godzin za wcześnie.

Liczby od tyłu, czyli einundzwanzig

Od 21 wzwyż niemiecki mówi najpierw jedności, potem dziesiątki, sklejając je słowem und w jeden wyraz.

Praktyczny skutek jest taki, że przy słuchaniu trzeba poczekać do końca liczby. Kiedy słyszysz „vier…", nie wiesz jeszcze, czy to vier (4), vierzig (40), czy vierundzwanzig (24). Dlatego przy numerach telefonu i numerach konta Niemcy sami często dyktują cyfra po cyfrze.

Trzy nieregularne formy, które warto zapamiętać osobno: 16 = sechzehn (bez s), 17 = siebzehn (bez en), 60 = sechzig, 70 = siebzig. I dwie ortograficzne: 30 = dreißig przez ß, a nie -zig.

Powyżej stu wszystko jest już regularne, a liczby pisze się łącznie, jednym wyrazem:

• 101 — hunderteins
• 234 — zweihundertvierunddreißig
• 1 999 — eintausendneunhundertneunundneunzig

W piśmie liczby powyżej miliona rozdziela się spacją albo kropką: 1.500 € to półtora tysiąca euro, nie półtora euro. Niemiecki używa kropki tam, gdzie polski spacji, i przecinka jako znaku dziesiętnego — 3,50 € czyta się drei Euro fünfzig.

Godziny: dwa systemy i jedno niebezpieczeństwo

Niemiecki ma system oficjalny (24-godzinny) i potoczny (12-godzinny), i to ten drugi bywa zaskakujący.

Trzeci wiersz to najczęstsza pomyłka Polaków w Niemczech. halb zwei znaczy 13:30, nie 14:30. Niemieckie halb odnosi się do godziny, do której zmierzamy — „pół drogi do drugiej". Po polsku mówimy „wpół do drugiej" i to działa tak samo, ale przy szybkiej rozmowie odruch podpowiada zły wynik.

Do tego dochodzi regionalny zwyczaj Viertel i dreiviertel, spotykany w Saksonii, Bawarii i Austrii:

• Viertel zwei = 13:15 (kwadrans drugiej godziny)
• dreiviertel zwei = 13:45

Jeśli usłyszysz taką formę i nie masz pewności, wystarczy dopytać: Also um dreizehn Uhr fünfundvierzig? Nikogo to nie urazi, a oszczędza spóźnienia.

Przyimki czasu przy godzinach: um dla punktu (um acht Uhr), gegen dla przybliżenia (gegen acht — koło ósmej), ab od (ab acht), bis do (bis acht), zwischen między (zwischen acht und neun).

Daty: liczebnik porządkowy z kropką

Dzień miesiąca podaje się liczebnikiem porządkowym, który w piśmie ma kropkę po cyfrze.

Reguła tworzenia porządkowych: do 19 dodaje się -t, od 20 — -st.

viert-, fünft-, sechst-, siebt-, zwanzigst-, einundzwanzigst-

Trzy nieregularne: 1. = erst-, 3. = dritt-, 7. = siebt- (bez en). Do tego dochodzi końcówka przymiotnikowa, bo liczebnik porządkowy odmienia się jak przymiotnik — reguły są te same, które opisaliśmy w tekście o odmianie przymiotnika.

Pytanie o datę: Der Wievielte ist heute? (który dziś?) albo Den Wievielten haben wir heute? Odpowiedź: Heute ist der 3. September. / Heute haben wir den 3. September.

Przy datach w formularzach uwaga na kolejność: niemiecki format to dzień.miesiąc.rok, więc 03.09.2026 to 3 września, nie 9 marca.

Rok, wiek i lata

Lata do 1999 czyta się setkami: 1985 to neunzehnhundertfünfundachtzig. Od 2000 — normalnie: 2026 to zweitausendsechsundzwanzig.

Przed rokiem nie stawia się przyimka albo używa się im Jahr:

• Ich bin 1985 geboren. — poprawnie.
• Ich bin im Jahr 1985 geboren. — też poprawnie, bardziej formalnie.
• ~~Ich bin in 1985 geboren.~~ — kalka z angielskiego, błąd.

Wiek podaje się z Jahre alt: Ich bin 32 Jahre alt. Można skrócić do Ich bin 32, ale w formularzach i u lekarza pełna wersja brzmi lepiej.

Ceny, numery i wszystko, co się dyktuje

Ceny. 3,50 € → drei Euro fünfzig albo drei fünfzig. Przy okrągłych kwotach Euro bez liczby mnogiej: Das kostet 20 Euro — nigdy Euros.

Numer telefonu. Dyktuje się cyframi pojedynczo, a zero to null. Przy powtarzającej się cyfrze mówi się zwei-zwei albo doppel zwei. Warto zawczasu nauczyć się prosić: Können Sie das bitte langsam wiederholen?

Numer konta i IBAN. Zawsze cyfra po cyfrze, w blokach po cztery. Niemcy sami tak robią.

Piętra. Tu kryje się pułapka lokalowa: Erdgeschoss to parter, a erster Stock to nasze pierwsze piętro. W windzie parter bywa oznaczony jako E, EG lub 0.

Rozmiary i wagi. ein halbes Kilo (pół kilo), ein Pfund — w Niemczech oznacza 500 g i jest w sklepach spożywczych w powszechnym użyciu.

Dwadzieścia zdań, które załatwiają liczby w praktyce

Nie tabelki, tylko gotowe frazy, których użyjesz w pierwszym tygodniu:

Zdanie o prośbie o powtórzenie warto umieć na pamięć wcześniej niż same liczby — w praktyce ratuje częściej. Jego grzeczna wersja z könnten pochodzi z trybu przypuszczającego, o którym pisaliśmy w tekście o Konjunktiv II.

Jak przećwiczyć słuchanie liczb

Czytanie liczb jest łatwe, rozumienie ze słuchu — nie, i to jest ta umiejętność, która się liczy. Trzy ćwiczenia, które działają:

1. Ceny na głos. Robiąc zakupy, czytaj po niemiecku każdą cenę, którą widzisz. Trzydzieści powtórzeń w dziesięć minut, bez żadnego dodatkowego czasu.
2. Zegar. Za każdym razem, gdy sprawdzasz godzinę, powiedz ją po niemiecku w wersji potocznej. Po tygodniu halb przestaje wymagać przeliczania.
3. Dyktowanie sobie numerów. Weź dowolną listę numerów — kontakty w telefonie — i przeczytaj dziesięć z nich cyfra po cyfrze. To dokładnie ta umiejętność, której potrzebujesz przy telefonie do urzędu.

W kursie „Zostaje w głowie" liczby wchodzą już w lekcji 1 (0–20), godziny i daty w lekcji 3, a pełne słownictwo związane z terminami i umawianiem wizyt — w lekcji 8. Każde hasło ma nagranie lektorskie, bo przy liczbach dokładnie o rozumienie ze słuchu chodzi.

Pytania i odpowiedzi