Für, ohne, gegen, um, durch, bis — przyimki z biernikiem

Największy kłopot z niemieckimi przyimkami polega na tym, że każdy z nich narzuca przypadek — i trzeba go znać razem ze słowem. Ale jest jedna grupa, z którą nie ma żadnego wahania: sześć przyimków, po których zawsze stoi biernik. Nie „czasem", nie „zależnie od pytania". Zawsze.

To najtańsza w nauce część systemu przypadków. Sześć słów, jedna reguła, żadnych wyjątków do rozważania.

Lista, której trzeba się nauczyć w całości

Najłatwiej zapamiętać je w kolejności alfabetycznej pierwszych liter: bis – durch – für – gegen – ohne – um. Powtórzone dziesięć razy pod rząd wchodzą na stałe, a potem wystarczy je rozpoznać w zdaniu i odruchowo wstawić den, einen, mich.

Co się właściwie zmienia

Biernik różni się od mianownika tylko w rodzaju męskim. To dobra wiadomość: w trzech czwartych przypadków nie musisz nic robić.

Ich arbeite für den Chef. — Pracuję dla szefa. Ich arbeite für die Firma. — Pracuję dla firmy. Ich arbeite für das Unternehmen. — Pracuję dla przedsiębiorstwa.

Zmieniło się tylko jedno słowo z trzech. Przy zaimkach różnica jest wyraźniejsza: für mich, ohne dich, gegen ihn, um uns — pełna tabela w tekście o zaimkach osobowych.

Sześć przyimków po kolei

für — dla, za, na jakiś czas

Trzy zastosowania, wszystkie codzienne:

Das ist ein Geschenk für meinen Bruder. — To prezent dla mojego brata. Ich bin für zwei Wochen in Polen. — Jestem w Polsce na dwa tygodnie. Danke für die Hilfe. — Dziękuję za pomoc.

Uwaga na trzecie: polskie „za" w sensie odpłaty i wdzięczności to für, ale „za" w sensie miejsca (za domem) to już hinter i inny przypadek.

ohne — bez, i bez rodzajnika

ohne zachowuje się inaczej niż reszta: bardzo często stoi po nim rzeczownik bez rodzajnika.

Ich fahre ohne Auto. — Jadę bez samochodu. Kaffee ohne Zucker, bitte. — Kawa bez cukru poproszę. Er kam ohne Termin. — Przyszedł bez umówionej wizyty.

Rodzajnik wraca wtedy, gdy mówisz o czymś konkretnym:

Ich kann ohne die Unterlagen nichts machen. — Bez tych dokumentów nic nie zrobię.

Z zaimkiem zawsze biernik: ohne mich, ohne ihn — nigdy ohne mir.

gegen — przeciw, o coś, około

Cztery znaczenia, które w polskim rozchodzą się na różne słowa:

Ostatnie jest w codziennej rozmowie chyba najczęstsze: Ich komme gegen sieben. — Przyjdę koło siódmej.

um — wokół, i o której godzinie

Wir sitzen um den Tisch. — Siedzimy wokół stołu. Er geht um die Ecke. — Idzie za róg. Der Zug fährt um 8 Uhr. — Pociąg odjeżdża o ósmej.

Przy okrążaniu czegoś często dochodzi herum na końcu: Wir gehen um das Haus herum. — Obchodzimy dom dookoła. To nie zmienia przypadka, tylko wzmacnia znaczenie.

um pojawia się też w stałych połączeniach z czasownikami: sich kümmern um, bitten um, sich bewerben um. Tam przyimek nie znaczy już „wokół" i trzeba się go uczyć razem z czasownikiem — o tym jest osobny tekst o czasownikach z przyimkami.

durch — na wskroś, przez środek

Wir fahren durch den Tunnel. — Jedziemy przez tunel. Er schaut durch das Fenster. — Patrzy przez okno. Das habe ich durch einen Kollegen erfahren. — Dowiedziałem się tego przez kolegę.

Klucz do durch to obraz przechodzenia na drugą stronę. Jeśli chodzi o przekroczenie ulicy w poprzek, Niemiec powie raczej über die Straße. Jeśli o wejście do środka i wyjście z drugiej strony — durch.

bis — do, ale rzadko samo

bis też rządzi biernikiem, tylko zwykle tego nie widać, bo najczęściej stoi przed słowem bez rodzajnika:

Ich bleibe bis Freitag. — Zostaję do piątku. Der Zug fährt bis Hamburg. — Pociąg jedzie do Hamburga. Bis morgen! — Do jutra.

Gdy rzeczownik potrzebuje rodzajnika, bis dokłada drugi przyimek i to on decyduje o przypadku:

Praktycznie: jeśli po „do" chcesz postawić der, die, das, powiedz bis zum / bis zur. To pasuje niemal zawsze.

Ściągnięcia — fürs, durchs, ums

Przyimek zlewa się z rodzajnikiem das. W mowie dzieje się to automatycznie, w piśmie nieformalnym też.

Dwie rzeczy warto wiedzieć:

Nie ściąga się, gdy das jest akcentowane. Ich bin für das Modell, nicht für jenes. — Jestem za tym modelem, nie za tamtym.

gegens i ohnes istnieją, ale brzmią bardzo potocznie i w piśmie się ich nie stosuje. Bezpieczniej mówić pełną formą.

Czego nie ma na tej liście

Trzy grupy, które łatwo pomylić z powyższą:

Przyimki z celownikiem — aus, bei, mit, nach, seit, von, zu — działają tak samo automatycznie, tylko narzucają Dativ: mit dem Auto, bei der Arbeit.

Przyimki zmienne — in, an, auf, über, unter, vor, hinter, neben, zwischen — te raz biorą biernik, raz celownik, zależnie od tego, czy mówisz o ruchu dokądś, czy o pozostawaniu gdzieś. To zupełnie inny mechanizm, opisany w tekście o wo i wohin.

Rzadkie przyimki z biernikiem — wider (wbrew), entlang (wzdłuż, stojące po rzeczowniku: die Straße entlang), je. Na A1 i A2 nie są potrzebne, wystarczy je rozpoznać.

Ile z tego trzeba na którym poziomie

Jeśli miałbyś opanować tylko jedną rzecz z tej listy, niech to będzie odruch für + den / einen / mich. To połączenie pojawia się w mowie kilkanaście razy dziennie i błąd w nim słychać od razu. Reszta dochodzi przy okazji — o tym, jak rozpoznać wymagany przypadek przy samych czasownikach, jest osobny tekst o rekcji.

W kursie „Zostaje w głowie" te sześć przyimków wchodzi w lekcji 9 na poziomie A1, zaraz po odmianie rodzajnika w bierniku.

Pytania i odpowiedzi