Polak chce powiedzieć „jestem dumny z syna" i mówi Ich bin stolz von meinem Sohn. Zdanie jest zrozumiałe, ale brzmi obco — po niemiecku jest się dumnym na kogoś: Ich bin stolz auf meinen Sohn. Tak samo „zadowolony z pracy" to nie zufrieden von, tylko zufrieden mit der Arbeit.
To ten sam mechanizm, który znasz z czasowników z przyimkami: przyimek nie tłumaczy się osobno, tylko należy do słowa. Różnica jest jedna — przymiotników z przyimkiem jest znacznie mniej niż czasowników i da się je opanować w kilka wieczorów.
Co dokładnie trzeba zapamiętać
Przy każdym takim przymiotniku zapamiętujesz trzy rzeczy naraz:
- sam przymiotnik — stolz,
- przyimek — auf,
- przypadek, którego ten przyimek tu wymaga — Akkusativ.
Kłopot robią tylko przyimki, które same w sobie mogą łączyć się z dwoma przypadkami: auf, an, in, über. Przy przymiotnikach ich zachowanie jest stałe i niezależne od sensu zdania — nie ma tu pytania wo czy wohin, znanego z przyimków miejsca. auf przy przymiotniku to zawsze Akkusativ, über zawsze Akkusativ, an zależy od konkretnego słowa i tego trzeba się nauczyć na pamięć.
Pozostałe przyimki nie sprawiają problemu, bo mają tylko jeden przypadek: mit, von, zu — zawsze Dativ, für — zawsze Akkusativ.
Szyk zdania
Przymiotnik orzecznikowy stoi na końcu zdania, a fraza z przyimkiem przed nim:
Ich bin mit dem Ergebnis zufrieden. — Jestem zadowolony z wyniku. Er ist auf seine Tochter stolz. — Jest dumny z córki. Wir sind für die Sicherheit verantwortlich. — Odpowiadamy za bezpieczeństwo.
Odwrotna kolejność — Ich bin zufrieden mit dem Ergebnis — też się słyszy i nie jest błędem, zwłaszcza gdy fraza jest długa. Ale wersja z przymiotnikiem na końcu jest neutralna i zawsze bezpieczna. Reszta zdania układa się normalnie, według zasady czasownika na drugim miejscu.
Lista, której naprawdę trzeba się nauczyć
Podzielona według przyimka — tak się jej uczy najszybciej, bo widać grupy.
auf + Akkusativ
| Przymiotnik | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| stolz auf | dumny z | Ich bin stolz auf dich. |
| neugierig auf | ciekawy czegoś | Ich bin neugierig auf das Ergebnis. |
| gespannt auf | zaciekawiony, w napięciu | Wir sind gespannt auf deinen Bericht. |
| eifersüchtig auf | zazdrosny o | Er ist eifersüchtig auf seinen Bruder. |
| neidisch auf | zawistny wobec | Sie ist neidisch auf meine Stelle. |
| angewiesen auf | zdany na | Ich bin auf das Auto angewiesen. |
| böse auf | zły na | Bist du auf mich böse? |
| stolz / froh — uwaga | froh idzie z über | — |
über + Akkusativ
Grupa emocji dotyczących konkretnego wydarzenia.
| Przymiotnik | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| froh über | rad z | Ich bin froh über die Nachricht. |
| glücklich über | szczęśliwy z powodu | Sie ist glücklich über den Erfolg. |
| traurig über | smutny z powodu | Er ist traurig über den Verlust. |
| erstaunt über | zdziwiony | Ich war erstaunt über die Preise. |
| wütend über | wściekły z powodu | Sie ist wütend über die Absage. |
| enttäuscht über / von | rozczarowany | Ich bin enttäuscht von dir. |
Przy enttäuscht działa prosta reguła: osobą jesteś rozczarowany z von + Dativ, sprawą z über + Akkusativ.
mit + Dativ
| Przymiotnik | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| zufrieden mit | zadowolony z | Ich bin mit der Wohnung zufrieden. |
| einverstanden mit | zgadzający się z | Sind Sie damit einverstanden? |
| verheiratet mit | w małżeństwie z | Er ist mit einer Polin verheiratet. |
| befreundet mit | zaprzyjaźniony z | Ich bin mit ihm befreundet. |
| beschäftigt mit | zajęty czymś | Sie ist mit dem Projekt beschäftigt. |
| vergleichbar mit | porównywalny z | Das ist damit nicht vergleichbar. |
von + Dativ
| Przymiotnik | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| abhängig von | zależny od | Das ist vom Wetter abhängig. |
| überzeugt von | przekonany o | Ich bin von der Idee überzeugt. |
| begeistert von | zachwycony | Alle waren von der Stadt begeistert. |
für + Akkusativ
| Przymiotnik | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| verantwortlich für | odpowiedzialny za | Wer ist dafür verantwortlich? |
| zuständig für | właściwy dla, zajmujący się | Ich bin für die Buchhaltung zuständig. |
| dankbar für | wdzięczny za | Ich bin für Ihre Hilfe dankbar. |
| bekannt für | znany z | Die Stadt ist für ihr Bier bekannt. |
| typisch für | typowy dla | Das ist typisch für ihn. |
Dwa ostatnie to klasyczne pułapki: po polsku „znany z", po niemiecku bekannt für.
an + Dativ oraz an + Akkusativ
Jedyna grupa, w której przypadek trzeba zapamiętać przy każdym słowie osobno.
| Przymiotnik | Przypadek | Przykład |
|---|---|---|
| interessiert an | Dativ | Ich bin an der Stelle interessiert. |
| reich an | Dativ | Das Land ist an Rohstoffen reich. |
| arm an | Dativ | Die Region ist an Arbeit arm. |
| beteiligt an | Dativ | Er war am Unfall beteiligt. |
| schuld an | Dativ | Du bist daran schuld. |
| gewöhnt an | Akkusativ | Ich bin an den Lärm gewöhnt. |
zu + Dativ
| Przymiotnik | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| bereit zu | gotowy do | Ich bin zu einem Gespräch bereit. |
| fähig zu | zdolny do | Er ist dazu nicht fähig. |
| nett / freundlich / höflich zu | miły / uprzejmy dla | Sie war sehr nett zu mir. |
Ostatni wiersz warto zapamiętać dobrze — „miły dla kogoś" to po niemiecku nett zu + Dativ, nigdy für.
Kiedy zamiast rzeczownika wchodzi całe zdanie
Nie da się powiedzieć Ich bin stolz, dass… — przyimek musi się gdzieś pojawić. Zastępuje go wtedy forma z da(r)-, dokładnie tak jak przy czasownikach:
Ich bin stolz darauf, dass du die Prüfung bestanden hast. — Jestem dumny z tego, że zdałeś egzamin. Sie ist damit einverstanden, dass wir früher anfangen. — Zgadza się na to, żebyśmy zaczęli wcześniej. Ich bin dafür verantwortlich, dass alles pünktlich fertig wird. — Odpowiadam za to, żeby wszystko było na czas.
-r- wchodzi wtedy, gdy przyimek zaczyna się od samogłoski: darauf, daran, darüber, ale damit, davon, dafür, dazu.
Forma z da(r)- zastępuje też rzeczownik już wspomniany:
— Bist du mit dem Preis zufrieden? — Ja, damit bin ich zufrieden.
Uwaga: da(r)- odnosi się wyłącznie do rzeczy. Gdy chodzi o osobę, przyimek zostaje i łączy się z zaimkiem osobowym: Ich bin stolz auf ihn., nie darauf.
Pytania: wo(r)- czy przyimek z zaimkiem pytajnym
| Pytasz o | Forma | Przykład |
|---|---|---|
| rzecz, sprawę | wo(r)- + przyimek | Worauf bist du stolz? |
| osobę | przyimek + wen / wem | Auf wen bist du stolz? |
| rzecz (mit) | womit | Womit bist du zufrieden? |
| osobę (mit) | mit wem | Mit wem bist du verheiratet? |
Przypadek w pytaniu o osobę bierze się z tabeli wyżej: auf → wen, mit → wem, für → wen, von → wem.
Kalki z polskiego — te, które słychać najczęściej
| Po polsku | Błędnie | Poprawnie |
|---|---|---|
| dumny z syna | stolz von | stolz auf meinen Sohn |
| zadowolony z pracy | zufrieden von | zufrieden mit der Arbeit |
| zazdrosny o brata | eifersüchtig um | eifersüchtig auf den Bruder |
| znany z czegoś | bekannt von | bekannt für etwas |
| bogaty w coś | reich in | reich an etwas |
| przyzwyczajony do | gewöhnt zu | gewöhnt an + Akk |
| zainteresowany czymś | interessiert für | interessiert an + Dat |
| winny czemuś | schuld für | schuld an + Dat |
| miły dla kogoś | nett für | nett zu + Dat |
| odpowiedzialny za | — | verantwortlich für ✔ zgodne |
Ostatni wiersz jest tu celowo: część par pokrywa się z polskim i tych nie trzeba się uczyć osobno. Ucz się różnic, nie całej listy od nowa.
Ile z tego trzeba na danym poziomie
| Poziom | Co wystarczy |
|---|---|
| A2 | zufrieden mit, stolz auf, verheiratet mit, bereit zu, nett zu |
| B1 | cała lista czynnie + formy darauf, damit, dafür |
| B2 | swobodne użycie w zdaniach z dass i w piśmie formalnym |
Najszybszy sposób nauki: ucz się nie samego przymiotnika, tylko krótkiego zdania z nim — Ich bin mit der Wohnung zufrieden. Fraza z przyimkiem i przypadkiem zostaje wtedy w pamięci w komplecie, a nie jako trzy osobne informacje do złożenia w trakcie mówienia.
W kursie „Zostaje w głowie" przymiotniki z przyimkiem wchodzą w lekcji 31 na poziomie B1, bezpośrednio po czasownikach z przyimkami.
Pytania i odpowiedzi
Jak powiedzieć po niemiecku „jestem dumny z kogoś"?
Ich bin stolz auf + Akkusativ, na przykład Ich bin stolz auf meinen Sohn albo Ich bin stolz auf dich. Polskie „dumny z" nie tłumaczy się przez von — to jedna z najczęstszych kalek. Przyimek auf przy przymiotniku zawsze łączy się z biernikiem.
Zufrieden łączy się z mit czy z von?
Z mit i zawsze z celownikiem: Ich bin mit der Arbeit zufrieden, Wir sind mit dem Ergebnis zufrieden. Forma zufrieden von jest błędna, mimo że po polsku mówi się „zadowolony z". Ten sam przyimek mit mają einverstanden, verheiratet, befreundet i beschäftigt.
Kiedy używa się darauf, damit, dafür przy przymiotnikach?
Wtedy, gdy zamiast rzeczownika pojawia się całe zdanie z dass albo bezokolicznik z zu: Ich bin stolz darauf, dass du bestanden hast. Używa się ich też zamiast rzeczownika już wspomnianego w rozmowie: Damit bin ich zufrieden. Formy te dotyczą wyłącznie rzeczy — przy osobach zostaje przyimek z zaimkiem, na przykład stolz auf ihn.
Jak zapytać „z czego jesteś dumny" po niemiecku?
O rzecz pyta się przez Worauf bist du stolz?, a o osobę przez Auf wen bist du stolz? Zasada jest ogólna: pytając o rzecz, łączy się wo lub wor z przyimkiem, a pytając o osobę, zostawia się przyimek i dobiera zaimek pytajny w wymaganym przypadku.
Skąd wiadomo, czy po przyimku an jest celownik, czy biernik?
Przy przymiotnikach nie ma tu reguły znaczeniowej i trzeba zapamiętać każde słowo osobno. Z celownikiem idą interessiert an, reich an, arm an, beteiligt an i schuld an. Z biernikiem idzie gewöhnt an, na przykład Ich bin an den Lärm gewöhnt.
Gdzie w zdaniu stoi przymiotnik z przyimkiem?
Przymiotnik stoi na samym końcu zdania, a fraza z przyimkiem tuż przed nim: Ich bin mit dem Ergebnis zufrieden. Kolejność odwrotna, czyli Ich bin zufrieden mit dem Ergebnis, też się spotyka i nie jest błędem, zwłaszcza przy długich frazach, ale wersja z przymiotnikiem na końcu jest neutralna.