Es — słowo, które często nic nie znaczy

Po polsku mówi się „Pada". Jedno słowo, zdanie gotowe. Po niemiecku Regnet. nie istnieje — niemieckie zdanie oznajmujące musi mieć podmiot, nawet jeśli nie ma go kto pełnić. Wtedy wstawia się es.

Kłopot w tym, że es robi co najmniej cztery różne rzeczy i tylko w jednej z nich coś znaczy. W pozostałych jest elementem konstrukcyjnym — i dlatego raz trzeba je postawić obowiązkowo, a raz jego obecność jest błędem.

Cztery różne „es" w jednym słowie

Rozróżnienie tych czterech typów załatwia praktycznie wszystkie błędy z es. Reszta tekstu to po prostu rozpisanie tej tabeli.

Es, które naprawdę coś zastępuje

Najprostszy przypadek. Es zastępuje rzeczownik rodzaju nijakiego — dokładnie tak jak er zastępuje męski, a sie żeński.

Wo ist das Buch? — Es liegt auf dem Tisch. — Gdzie jest książka? Leży na stole. Ich habe das Auto verkauft. Ich brauchte es nicht mehr. — Sprzedałem samochód. Już go nie potrzebowałem.

Tu es odmienia się jak zwykły zaimek: w bierniku nadal es, w celowniku ihm. Całość tabeli jest w tekście o zaimkach osobowych. To jedyny typ, w którym es ma znaczenie i da się je przetłumaczyć („ono", „go", „to").

Pogoda, czas i samopoczucie — tu es jest obowiązkowe

Czasowniki opisujące zjawiska pogodowe nie mają wykonawcy. Niemiecki i tak wymaga podmiotu, więc wstawia es. Tego es nie da się usunąć w żadnym szyku.

To samo dotyczy samopoczucia, gdzie osoba stoi w celowniku:

Wie geht es dir? — Jak się masz? Es geht mir gut. — Mam się dobrze. Mir ist kalt. — Jest mi zimno.

Ostatnie zdanie warto zapamiętać osobno: Ich bin kalt znaczy „jestem zimny" jako osoba, nie „jest mi zimno". Poprawnie: Mir ist kalt albo Es ist mir kalt.

Przy przestawieniu szyku es zostaje, tylko przesuwa się za czasownik:

Heute regnet es. — Dziś pada. Morgen wird es wärmer. — Jutro będzie cieplej.

Nigdy Heute es regnet — to najczęstszy błąd początkujących, wynikający z zapomnienia, że czasownik stoi na drugim miejscu. Mechanizm opisuje tekst o szyku zdania.

Zwroty z es, których uczysz się w całości

Duża grupa niemieckich wyrażeń zaczyna się od es i nie ma sensu ich rozbierać na części. Trzeba je znać jako bloki.

Najważniejszy z nich to es gibt. Łączy się z biernikiem i zawsze stoi w liczbie pojedynczej, niezależnie od tego, ile rzeczy wymieniasz:

Es gibt einen Supermarkt in der Nähe. — W pobliżu jest supermarket. Es gibt hier keine Apotheke. — Nie ma tu apteki. Es gibt viele Probleme. — Jest wiele problemów. (nie Es geben)

W pytaniu i przy przestawieniu es zostaje przyklejone do czasownika: Gibt es hier ein Hotel? — Czy jest tu hotel?

Es jako zapowiedź zdania podrzędnego

Trzeci typ. Zdanie podrzędne z dass albo bezokolicznik z zu jest zbyt długi, żeby wygodnie stać na początku, więc na pierwszym miejscu ląduje es, a treść przychodzi po przecinku.

Es ist wichtig, dass du pünktlich kommst. — Ważne, żebyś przyszedł punktualnie. Es freut mich, dass du da bist. — Cieszę się, że jesteś. Es ist verboten, hier zu parken. — Zabronione jest parkowanie tutaj.

Tu es nie znaczy nic — jest tylko miejscem tymczasowo zajętym przez to, co przyjdzie później. Dlatego znika, gdy pierwsze miejsce zajmuje coś innego:

Uwaga na jeden wyjątek, który sprawia kłopot: gdy es jest dopełnieniem, a nie podmiotem, zostaje zawsze.

Ich finde es gut, dass du fragst. — Uważam za dobre, że pytasz. Ich halte es für möglich, dass er kommt. — Uważam za możliwe, że przyjdzie.

Tu usunięcie es daje zdanie niepoprawne. Konstrukcje ze zdaniami podrzędnymi omawia szerzej tekst o zdaniach z weil, dass i wenn.

Es, które znika przy przestawieniu szyku

Czwarty typ jest najbardziej zaskakujący. Czasem es stoi na początku zdania tylko po to, żeby czasownik mógł być na drugim miejscu — i nie jest podmiotem. Podmiot stoi dalej i to on decyduje o odmianie czasownika.

Es kommen heute viele Gäste. — Przychodzi dziś wielu gości. Es war einmal ein König. — Był sobie raz król. Es wird hier viel gearbeitet. — Dużo się tu pracuje.

Zwróć uwagę: kommen, nie kommt — czasownik zgadza się z viele Gäste, nie z es. Gdy na pierwsze miejsce wejdzie cokolwiek innego, es musi zniknąć:

Zdanie Heute es kommen viele Gäste jest błędne. Tego typu es spotyka się najczęściej w zdaniach biernych bez wykonawcy — więcej o nich w tekście o stronie biernej.

Prosty test, który rozstrzyga

Gdy nie wiesz, czy es zostaje, przestaw zdanie: wysuń na pierwsze miejsce okolicznik czasu albo miejsca.

Drugi test: sprawdź, z czym zgadza się czasownik. Jeśli stoi w liczbie mnogiej (es kommen), to es na pewno nie jest podmiotem.

Ile z tego trzeba na którym poziomie

Na A1 nikt nie potrzebuje rozróżniać czterech typów. Wystarczy odruch: jeśli zdanie nie ma kto wykonywać, wstaw es i pilnuj, żeby czasownik został na drugim miejscu.

W kursie „Zostaje w głowie" es pogodowe i es gibt pojawiają się w lekcji 9 na poziomie A1, a es zapowiadające zdanie podrzędne — w lekcji 31 na poziomie B1.

Pytania i odpowiedzi