Ich versuche zu verstehen. — próbuję zrozumieć. Ich kann verstehen. — bez zu. Ich lerne Deutsch, um in Deutschland zu arbeiten. — z um. Ich stehe früh aufzustehen… — a tu zu wchodzi w środek wyrazu.
Cztery zdania, cztery różne zachowania jednego małego słowa. Reguły są jednak proste i jest ich raptem trzy.
Reguła 1: kiedy zu jest, a kiedy go nie ma
Bez zu | Z zu |
|---|---|
| po czasownikach modalnych: Ich muss gehen | po większości pozostałych: Ich versuche zu gehen |
po werden (czas przyszły): Ich werde gehen | po rzeczownikach: die Möglichkeit zu gehen |
| po czasownikach ruchu: Ich gehe einkaufen | po przymiotnikach: Es ist schwer zu verstehen |
po lassen, sehen, hören: Ich lasse ihn gehen | w konstrukcjach um/ohne/statt zu |
po bleiben, helfen (potocznie): Er bleibt stehen |
Lewa kolumna jest krótka i zamknięta — to jest jej największa zaleta. Zapamiętaj listę bez zu, a we wszystkich pozostałych przypadkach zu będzie potrzebne.
Reguła 2: gdzie stoi zu
Bezokolicznik z zu idzie na koniec zdania:
Ich habe vor, nächstes Jahr nach Deutschland zu ziehen. Es ist wichtig, jeden Tag ein bisschen zu lernen.
Przy czasownikach rozdzielnie złożonych zu wchodzi do środka wyrazu, między przedrostek a rdzeń, i pisze się to łącznie:
| Czasownik | Z zu |
|---|---|
| aufstehen | aufzustehen |
| anrufen | anzurufen |
| einkaufen | einzukaufen |
| mitkommen | mitzukommen |
| zurückgeben | zurückzugeben |
Ich habe vergessen, dich anzurufen. — Zapomniałem do ciebie zadzwonić.
To zaskakuje przy pierwszym spotkaniu i jest całkowicie regularne. Mechanizm rozdzielności opisaliśmy w tekście o czasownikach rozdzielnie złożonych.
Reguła 3: przecinek
Przy prostym bezokoliczniku przecinek jest opcjonalny:
Ich versuche zu verstehen. / Ich versuche, zu verstehen.
Przy um zu, ohne zu, statt zu oraz przy rozbudowanej grupie przecinek jest obowiązkowy:
Ich lerne Deutsch, um in Deutschland zu arbeiten. Er ging weg, ohne etwas zu sagen. Ich habe vor, nächstes Jahr umzuziehen.
um … zu — cel
Odpowiada polskiemu „żeby", „aby", „w celu".
Ich lerne Deutsch, um in Deutschland zu arbeiten. Ich stehe früh auf, um pünktlich zu sein. Man braucht Geduld, um eine Sprache zu lernen.
Warunek: podmiot musi być ten sam w obu częściach. „Ja się uczę" i „ja pracuję" — ta sama osoba, więc um zu działa.
Jeśli podmioty są różne, trzeba użyć damit:
| Podmiot | Konstrukcja | Przykład |
|---|---|---|
| ten sam | um … zu | Ich spreche laut, um verstanden zu werden. |
| różny | damit | Ich spreche laut, damit du mich verstehst. |
To jest najczęstszy błąd w tej konstrukcji: Ich erkläre es, um du verstehst — niepoprawne. Musi być damit du verstehst. Zdania z damit opisaliśmy szerzej w tekście o zdaniach podrzędnych.
ohne … zu — „nie robiąc czegoś"
Er ging weg, ohne etwas zu sagen. — Wyszedł, nic nie mówiąc. Sie hat bestanden, ohne viel zu lernen. — Zdała, nie ucząc się dużo.
Odpowiednik z różnym podmiotem to ohne dass: Er ging weg, ohne dass ich es gemerkt habe.
statt … zu / anstatt … zu — „zamiast"
Er spielt, statt zu lernen. — Gra, zamiast się uczyć. Ich habe geschlafen, anstatt zu arbeiten.
Też z różnym podmiotem: statt dass, ale ta konstrukcja jest rzadka i brzmi ciężko.
Czasowniki, po których zu jest obowiązkowe
Warto znać najczęstsze, bo to one wracają w rozmowie.
| Czasownik | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
versuchen | próbować | Ich versuche zu schlafen. |
vergessen | zapominać | Ich habe vergessen anzurufen. |
vorhaben | zamierzać | Ich habe vor umzuziehen. |
anfangen / beginnen | zaczynać | Er fängt an zu arbeiten. |
aufhören | przestawać | Hör auf zu rauchen. |
hoffen | mieć nadzieję | Ich hoffe, dich bald zu sehen. |
beschließen | postanawiać | Wir haben beschlossen zu bleiben. |
sich freuen | cieszyć się | Ich freue mich, Sie kennenzulernen. |
bitten | prosić | Ich bitte Sie, das zu prüfen. |
empfehlen | polecać | Ich empfehle dir, früher zu kommen. |
erlauben / verbieten | pozwalać / zabraniać | Er erlaubt mir zu gehen. |
Zeit / Lust / Angst haben | mieć czas / ochotę / strach | Ich habe keine Zeit zu kommen. |
Ostatni wiersz to konstrukcja z rzeczownikiem i jest w codziennej mowie bardzo częsta: Ich habe Lust, ins Kino zu gehen — mam ochotę pójść do kina.
Konstrukcje z przymiotnikiem
Es ist wichtig, pünktlich zu sein. Es ist schwer, das zu verstehen. Es ist nicht leicht, eine Sprache zu lernen.
Wzorzec: Es ist + przymiotnik + przecinek + bezokolicznik z zu. To bardzo wygodna konstrukcja do wyrażania opinii i warto ją mieć w odruchu.
Dwie szczególne konstrukcje
sein zu — znaczenie bierne z odcieniem możliwości lub konieczności. Typowe dla pism i instrukcji:
Das Formular ist vollständig auszufüllen. — Formularz należy wypełnić w całości. Der Fehler ist leicht zu beheben. — Błąd da się łatwo usunąć.
haben zu — konieczność, brzmi surowo:
Sie haben die Rechnung bis Freitag zu bezahlen. — Ma pan zapłacić do piątku.
Obie występują głównie w tekstach urzędowych, obok strony biernej opisanej w osobnym tekście.
Ściąga
- Bez
zu: po modalnych, powerden, po czasownikach ruchu, polassen,sehen,hören,bleiben. - Z
zu: po wszystkich pozostałych czasownikach, po rzeczownikach i przymiotnikach. zuna końcu zdania; przy czasownikach rozdzielnie złożonych w środku wyrazu.um zu— ten sam podmiot;damit— różny.- Przecinek obowiązkowy przy
um,ohne,statt.
Ćwiczenie
Weź pięć rzeczy, które dziś robiłeś, i powiedz każdą w trzech konstrukcjach:
Ich habe vor, morgen einzukaufen. Ich gehe einkaufen, um Brot zu holen. Ich bin nach Hause gegangen, ohne einzukaufen.
Piętnaście zdań dziennie przez tydzień utrwala jednocześnie zu, jego pozycję w czasownikach rozdzielnych i różnicę między um zu a damit.
W kursie „Zostaje w głowie" bezokolicznik z zu wchodzi w lekcji 24 na poziomie A2, a konstrukcje um zu, ohne zu i statt zu — na początku B1.
Pytania i odpowiedzi
Kiedy przed bezokolicznikiem stoi „zu"?
Po większości czasowników, po rzeczownikach i po przymiotnikach. Bez zu obywają się czasowniki modalne, werden w czasie przyszłym, czasowniki ruchu oraz lassen, sehen, hören i bleiben. Ta druga lista jest krótka i zamknięta, więc warto zapamiętać właśnie ją.
Gdzie stoi „zu" przy czasowniku rozdzielnie złożonym?
W środku wyrazu, między przedrostkiem a rdzeniem, i pisze się to łącznie: aufzustehen, anzurufen, einzukaufen, mitzukommen. Na przykład: Ich habe vergessen, dich anzurufen.
Czym różni się „um zu" od „damit"?
Podmiotem. Um zu stosuje się, gdy obie części zdania mają ten sam podmiot: Ich lerne Deutsch, um in Deutschland zu arbeiten. Damit, gdy podmioty są różne: Ich spreche laut, damit du mich verstehst.
Czy przed bezokolicznikiem z „zu" stawia się przecinek?
Przy prostym bezokoliczniku przecinek jest opcjonalny. Staje się obowiązkowy przy konstrukcjach um zu, ohne zu i statt zu oraz przy rozbudowanej grupie bezokolicznikowej: Ich habe vor, nächstes Jahr umzuziehen.
Jak powiedzieć po niemiecku „wyszedł, nic nie mówiąc"?
Er ging weg, ohne etwas zu sagen. Konstrukcja ohne zu odpowiada polskiemu imiesłowowi przeczącemu. Jeśli podmioty są różne, używa się ohne dass: Er ging weg, ohne dass ich es gemerkt habe.
Co znaczy „Das Formular ist auszufüllen"?
Formularz należy wypełnić. To konstrukcja sein plus zu plus bezokolicznik, o znaczeniu biernym z odcieniem konieczności lub możliwości. Występuje głównie w pismach urzędowych i w instrukcjach, obok zwykłej strony biernej.