gramatyka · czasowniki · A1 · 6 min czytania ·

Sein i haben — odmiana we wszystkich czasach

Sein i haben — odmiana w Präsens, Präteritum, Perfekcie i Konjunktivie II (wäre, hätte). Tabele, przykłady z życia, typowe błędy i krótkie ćwiczenie.

W skrócie: Sein (być) i haben (mieć) to dwa najważniejsze czasowniki niemieckie i oba są nieregularne. W czasie teraźniejszym odmieniają się: ich bin, du bist, er ist… oraz ich habe, du hast, er hat…; w przeszłości najczęściej mówi się ich war i ich hatte, a w trybie przypuszczającym ich wäre i ich hätte.

Bez sein i haben nie powiesz, kim jesteś, skąd pochodzisz, ile masz lat ani że coś cię boli. Do tego oba czasowniki są czasownikami posiłkowymi — budują Perfekt, czyli czas przeszły, którego używa się w mowie najczęściej. Dlatego warto je opanować jako pierwsze, zanim zabierzesz się za resztę.

Poniżej znajdziesz wszystkie formy, których naprawdę potrzebujesz na co dzień, w czterech czasach i trybach.

Präsens — czas teraźniejszy

Osobaseinhaben
ichbinhabe
dubisthast
er / sie / esisthat
wirsindhaben
ihrseidhabt
sie / Siesindhaben

Sein jest całkowicie nieregularne — form trzeba się po prostu nauczyć. Haben jest prawie regularne, nieregularne są tylko du hast i er hat (zamiast spodziewanych „habst”, „habt”).

Uwaga na pisownię: ihr seid (wy jesteście) pisze się przez d, a spójnik seit (od kiedy) przez t. Wymawia się je tak samo.

Gdzie Niemiec mówi „haben”, a Polak „być”

Najwięcej błędów nie wynika z odmiany, tylko z tego, że w niektórych wyrażeniach języki się rozjeżdżają:

Po niemieckuPo polsku
Ich habe Hunger.Jestem głodny.
Ich habe Durst.Chce mi się pić.
Ich habe Angst.Boję się.
Ich habe Recht.Mam rację.
Ich habe Kopfschmerzen.Boli mnie głowa.
Ich bin 35 Jahre alt.Mam 35 lat.
Mir ist kalt.Jest mi zimno.

Wiek podajemy z sein, a nie z haben — „Ich habe 35 Jahre” to kalka z polskiego. Z kolei „Ich bin kalt” znaczy raczej, że ktoś jest oziębły, a nie, że marznie. Gdy chodzi o samopoczucie, mówi się Mir ist kalt.

Präteritum — war i hatte

W mowie potocznej przeszłość wyraża się zwykle Perfektem, ale sein i haben są wyjątkiem: tu zwykle wybiera się Präteritum, bo jest krótsze. Ich war krank brzmi naturalniej niż ich bin krank gewesen. Szerzej o tym wyborze pisze tekst Perfekt czy Präteritum.

Osobaseinhaben
ichwarhatte
duwarsthattest
er / sie / eswarhatte
wirwarenhatten
ihrwarthattet
sie / Siewarenhatten

Pierwsza i trzecia osoba liczby pojedynczej są identyczne: ich war, er war, ich hatte, sie hatte. To reguła dla całego Präteritum, opisana dokładniej w tekście o odmianie w Präteritum.

Perfekt — ist gewesen i hat gehabt

Perfekt obu czasowników istnieje i jest poprawny, choć w codziennej rozmowie słyszysz go rzadziej niż war i hatte. Ważne, że sein tworzy Perfekt z sein, a haben z haben:

Osobaseinhaben
ichbin gewesenhabe gehabt
dubist gewesenhast gehabt
er / sie / esist gewesenhat gehabt
wirsind gewesenhaben gehabt
ihrseid gewesenhabt gehabt
sie / Siesind gewesenhaben gehabt

W Niemczech południowych i w Austrii Perfekt ich bin gewesen jest w mowie częstszy niż na północy. Obie wersje są poprawne.

Jako czasowniki posiłkowe sein i haben budują Perfekt wszystkich innych czasowników: ich habe gearbeitet, ich bin gefahren. Który z nich wybrać, wyjaśnia tekst Perfekt z haben czy z sein.

Konjunktiv II — wäre i hätte

Tryb przypuszczający przydaje się od pierwszych tygodni, bo służy do grzecznych próśb i życzeń. Formy powstają z Präteritum z dodanym umlautem:

Osobaseinhaben
ichwärehätte
duwär(e)sthättest
er / sie / eswärehätte
wirwärenhätten
ihrwär(e)thättet
sie / Siewärenhätten

Ich hätte gern… to jedna z najprzydatniejszych formułek w sklepie, w piekarni i w urzędzie. Cały tryb przypuszczający omawia artykuł o Konjunktivie II.

Typowe błędy Polaków

  1. Ich habe 30 Jahre → Ich bin 30 Jahre alt. Wiek wyraża się przez sein, a słowo alt na końcu jest potrzebne, choć w mowie bywa pomijane.
  2. Ihr seit müde → Ihr seid müde. Forma czasownika pisze się przez d. Seit to przyimek „od”.
  3. Ich bin Hunger → Ich habe Hunger. Głód, pragnienie i strach się po niemiecku „ma”.
  4. Er habt Zeit → Er hat Zeit. Habt to forma dla ihr. Trzecia osoba to hat.
  5. Ich habe gewesen → Ich bin gewesen. Sein tworzy Perfekt z sein, nie z haben.
  6. Ich hätte gern ein Kaffee → Ich hätte gern einen Kaffee. Po hätte gern (tak samo jak po möchte) stoi Akkusativ, więc męski der Kaffee zmienia się w einen Kaffee.

Mini-ćwiczenie

Wstaw właściwą formę sein albo haben.

  1. Wir ___ heute keine Zeit. (Präsens)
  2. ___ du aus Polen? (Präsens)
  3. Gestern ___ ich krank. (Präteritum)
  4. Ihr ___ sehr nett. (Präsens)
  5. Er ___ letzte Woche Urlaub. (Präteritum)
  6. Ich ___ gern ein Brötchen. (Konjunktiv II)
  7. Sie ist noch nie in Wien ___. (Perfekt)

Odpowiedzi

  1. Wir haben heute keine Zeit.
  2. Bist du aus Polen?
  3. Gestern war ich krank.
  4. Ihr seid sehr nett.
  5. Er hatte letzte Woche Urlaub.
  6. Ich hätte gern ein Brötchen.
  7. Sie ist noch nie in Wien gewesen.

Pytania i odpowiedzi

Jak odmienia się sein w czasie teraźniejszym?

Ich bin, du bist, er/sie/es ist, wir sind, ihr seid, sie/Sie sind. Wszystkie formy są nieregularne i trzeba je zapamiętać.

Jaka jest różnica między war a hatte?

War to przeszła forma czasownika sein (byłem), a hatte to przeszła forma haben (miałem). W mowie używa się ich częściej niż Perfektu tych czasowników.

Czy mówi się ich habe gewesen?

Nie. Poprawnie jest ich bin gewesen, bo sein tworzy Perfekt z czasownikiem posiłkowym sein. Haben ma Perfekt ich habe gehabt.

Co znaczy ich hätte gern?

To grzeczna prośba, odpowiednik polskiego poproszę albo chciałbym. Używa się jej w sklepie, kawiarni czy urzędzie, np. Ich hätte gern zwei Brötchen.

Przeczytaj też

AA
Tekst: Andrzej Andelbrat — autor kursu „Zostaje w głowie". Mieszkam w Niemczech i uczę niemieckiego tak, jak sam chciałbym się go uczyć: od zdań, których naprawdę się używa.