Konjunktiv II — grzeczność i „gdybym" po niemiecku

Konjunktiv II ma w podręcznikach opinię trudnego i późnego, a w praktyce jest jedną z pierwszych rzeczy, których potrzebujesz w Niemczech. Nie dlatego, że często mówi się o rzeczach nierzeczywistych, tylko dlatego, że niemiecka grzeczność opiera się na tym trybie. Könnten Sie…, Ich hätte gern…, Dürfte ich… — to wszystko Konjunktiv II i bez niego brzmi się szorstko, choćby zdanie było poprawne.

Dobra wiadomość: w codziennym niemieckim funkcjonuje kilkanaście form, a resztę zastępuje jedna konstrukcja z würde.

Do czego to naprawdę służy

Zwróć uwagę na proporcje: pierwsze trzy wiersze to zdania, których używa się codziennie, czwarty i piąty — od czasu do czasu. Nauka w tej kolejności jest znacznie skuteczniejsza niż wchodzenie od strony „zdań warunkowych typu drugiego".

Formy, których naprawdę się używa

Tych dziesięć warto znać jako gotowe słowa, bez wyprowadzania z reguły:

Widać wzór: forma przeszła plus przegłos plus -e. war → wäre, hatte → hätte, konnte → könnte, musste → müsste, wusste → wüsste. Czasowniki modalne, które nie mają przegłosu w bezokoliczniku (sollen, wollen), nie dostają go też tutaj: sollte, wollte — identycznie jak w czasie przeszłym. Kontekst rozstrzyga, o które chodzi.

Odmiana przez osoby jest jedna dla wszystkich i przypomina odmianę słabą:

Znowu: pierwsza i trzecia osoba pojedyncza są identyczne. To ta sama cecha, którą mają czasowniki modalne.

würde — jeden czasownik zamiast całej reszty

Wszystkie inne czasowniki mają wprawdzie własne formy Konjunktiv II (ginge, käme, führe, täte), ale w mowie prawie ich się nie używa. Brzmią książkowo albo staroświecko. Zamiast nich stosuje się konstrukcję:

würde + bezokolicznik na końcu zdania

• Ich würde dir gern helfen. — zamiast hülfe.
• Wir würden morgen kommen. — zamiast kämen.
• Was würdest du an meiner Stelle machen? — zamiast tätest.

Reguła praktyczna, która się nie myli: sein, haben, werden, modalne i wissen mają własne formy; wszystko inne bierze würde. To dziesięć form do zapamiętania plus jeden schemat — tyle wystarcza na całą komunikację do B2.

Uwaga na jedno: w zdaniu warunkowym niedobrze brzmi würde po obu stronach. Wenn ich Zeit hätte, würde ich kommen jest naturalne; Wenn ich Zeit haben würde, würde ich kommen — poprawne, ale ciężkie. W zdaniu z wenn staraj się użyć formy prostej, jeśli ją znasz.

Zdania warunkowe: dwa typy i jedna różnica

Trzeci wiersz to jedyna forma przeszła Konjunktiv II, jaka istnieje — nie ma osobnego zestawu końcówek, tylko hätte/wäre plus imiesłów. Dlatego ich hätte gesagt może znaczyć „powiedziałbym" albo „byłbym powiedział", w zależności od kontekstu.

Szyk działa tak, jak we wszystkich zdaniach podrzędnych — opisaliśmy go w tekście o zdaniach z weil, dass i wenn. Można też pominąć wenn i zacząć od czasownika: Hätte ich Zeit, würde ich kommen. Brzmi literacko, ale spotyka się to w tekstach.

Konstrukcja, która ratuje w urzędzie

Trzy wzory zdań warte wykucia w całości, bo w Niemczech używa się ich codziennie:

1. Ich hätte eine Frage. — Mam pytanie. Dosłownie „miałbym pytanie". Nikt nie mówi Ich habe eine Frage przy okienku, choć to poprawne — hätte zmiękcza wejście w rozmowę.
2. Könnten Sie mir bitte helfen? / Könnten Sie das bitte wiederholen? — dwa najbardziej użyteczne pytania pierwszego roku w Niemczech.
3. Ich hätte gern… — poproszę o… W piekarni, w kawiarni, w sklepie. Forma Ich will brzmi w tym miejscu jak żądanie.

Do tego dwa zwroty na sytuacje trudniejsze:

• Es wäre nett, wenn Sie… — Byłoby miło, gdyby pan…
• Ich hätte da noch eine Bitte. — Miałbym jeszcze jedną prośbę.

Żal i wyrzut: hätte … sollen

Konstrukcja, która na B1 pojawia się w każdej rozmowie o przeszłości, a wygląda dziwnie, bo zawiera dwa bezokoliczniki:

Ich hätte früher anrufen sollen. — Powinienem był wcześniej zadzwonić. Du hättest das nicht sagen dürfen. — Nie wolno ci było tego mówić. Wir hätten den Zug nehmen können. — Moglibyśmy byli pojechać pociągiem.

Wzór: hätte + bezokolicznik czasownika głównego + bezokolicznik modalnego. Modalny nie przyjmuje formy imiesłowu — to tak zwany podwójny bezokolicznik i jest to jedna z niewielu naprawdę nieregularnych rzeczy w tym temacie. Wystarczy zapamiętać kolejność: najpierw czynność, potem modalny.

Jak to przećwiczyć

Weź pięć zdań, które i tak mówisz po niemiecku, i przerób każde na wersję grzeczną:

• Ich will einen Kaffee. → Ich hätte gern einen Kaffee.
• Können Sie das wiederholen? → Könnten Sie das wiederholen?
• Du musst mehr schlafen. → Du solltest mehr schlafen.
• Ich habe eine Frage. → Ich hätte eine Frage.
• Es ist gut. → Das wäre gut.

Pięć par dziennie przez tydzień i wersja grzeczna zaczyna przychodzić pierwsza. To jest w Niemczech różnica słyszalna od pierwszego zdania — obcokrajowiec, który mówi könnten Sie, brzmi jak ktoś, kto zna język, nawet jeśli reszta zdania kuleje.

W kursie „Zostaje w głowie" Konjunktiv II grzecznościowy wchodzi już na poziomie A2 w lekcji 16, a pełny tryb przypuszczający z warunkami nierzeczywistymi — na B1. Formy czasowników modalnych, na których to wszystko stoi, omawialiśmy w tekście o czasownikach modalnych.

Pytania i odpowiedzi