W skrócie: Dni tygodnia po niemiecku to Montag, Dienstag, Mittwoch, Donnerstag, Freitag, Samstag i Sonntag. Wszystkie są rodzaju męskiego (der Montag), a „w poniedziałek” mówi się am Montag. Gdy coś dzieje się regularnie, co tydzień, używa się formy montags — pisanej małą literą.
Dni tygodnia to jedno z pierwszych słówek, które się przydaje: grafik w pracy, wizyta u lekarza, godziny otwarcia sklepu, odbiór dziecka z przedszkola. Samych nazw jest siedem, ale wokół nich jest kilka drobnych reguł, na których Polacy często się potykają — przyimek am, forma montags, skróty na tablicach informacyjnych.
Siedem dni z rodzajnikiem i wymową
| Niemiecki | Wymowa (w przybliżeniu) | Polski | Skrót |
|---|---|---|---|
| der Montag | montaak | poniedziałek | Mo |
| der Dienstag | diinstaak | wtorek | Di |
| der Mittwoch | mitwoch | środa | Mi |
| der Donnerstag | donerstaak | czwartek | Do |
| der Freitag | frajtaak | piątek | Fr |
| der Samstag | zamstaak | sobota | Sa |
| der Sonntag | zontaak | niedziela | So |
Wszystkie dni są rodzaju męskiego — także der Mittwoch, choć nie kończy się na -tag. Liczba mnoga dostaje -e: die Montage, die Mittwoche.
Końcowe -g w -tag wymawia się jak k, a w mowie północnych Niemiec bywa też miękkie, zbliżone do ch. Obie wymowy usłyszysz na co dzień.
Na północy i wschodzie Niemiec sobotę nazywa się też der Sonnabend. To słowo w pełni poprawne, tylko regionalne.
Ciekawostka, która pomaga zapamiętać: Mittwoch to dosłownie „środek tygodnia” — tak samo jak polska środa.
Am Montag — w poniedziałek
Gdy mówisz, kiedy coś się dzieje, przed nazwą dnia stawiasz am (ściągnięcie an dem):
- Am Montag habe ich frei. — W poniedziałek mam wolne.
- Wir sehen uns am Freitag. — Widzimy się w piątek.
- Der Arzttermin ist am Mittwoch um neun Uhr. — Wizyta u lekarza jest w środę o dziewiątej.
Tego samego am używa się z porami dnia: am Morgen, am Abend. Wyjątek: in der Nacht (w nocy). Wszystkie przyimki czasu zebrane są w tekście am, um, im — przyimki czasu.
Dni i pory dnia można łączyć w jedno słowo: am Montagmorgen (w poniedziałek rano), am Freitagabend (w piątek wieczorem), am Sonntagnachmittag (w niedzielę po południu). Takie złożenia pisze się łącznie i wielką literą.
Montags — w każdy poniedziałek
Jeśli coś powtarza się co tydzień, używasz przysłówka z końcówką -s, pisanego małą literą i bez am:
| Jednorazowo | Regularnie |
|---|---|
| am Montag — w (ten) poniedziałek | montags — w poniedziałki |
| am Samstag — w sobotę | samstags — w soboty |
| am Sonntagabend — w niedzielę wieczorem | sonntagabends — w niedzielne wieczory |
- Montags arbeite ich bis 20 Uhr. — W poniedziałki pracuję do 20.
- Die Apotheke ist sonntags geschlossen. — Apteka jest w niedziele zamknięta.
- Samstags gehe ich einkaufen. — W soboty chodzę na zakupy.
To samo znaczenie ma jeden Montag (w każdy poniedziałek): Jeden Montag habe ich Deutschkurs. Forma montags jest krótsza i częstsza.
Mała litera w montags to częsty problem w pisaniu. Zasady wielkich liter opisuje tekst o wielkich literach i interpunkcji.
Inne przydatne wyrażenia
| Niemiecki | Polski |
|---|---|
| heute | dziś |
| morgen | jutro |
| übermorgen | pojutrze |
| gestern | wczoraj |
| vorgestern | przedwczoraj |
| nächsten Montag | w przyszły poniedziałek |
| letzten Freitag | w zeszły piątek |
| von Montag bis Freitag | od poniedziałku do piątku |
| ab Dienstag | od wtorku |
| bis Donnerstag | do czwartku |
| das Wochenende | weekend |
| am Wochenende | w weekend |
| der Werktag | dzień roboczy |
| der Feiertag | święto, dzień wolny |
Przy nächsten i letzten nie ma przyimka — to Akkusativ czasu: Nächsten Montag fange ich an. — W przyszły poniedziałek zaczynam.
Uwaga: morgen (małą literą) to „jutro”, a der Morgen (wielką) to „ranek”. Stąd morgen früh — jutro rano.
Umawianie terminu
Dni tygodnia najczęściej padają przy ustalaniu terminów — w pracy, u lekarza, w urzędzie:
- Wann haben Sie Zeit? — Kiedy ma pan / pani czas?
- Passt Ihnen Dienstag? — Pasuje panu / pani wtorek?
- Geht es am Donnerstag um zehn? — Czy da się w czwartek o dziesiątej?
- Am Mittwoch kann ich leider nicht. — W środę niestety nie mogę.
- Ich kann erst ab Freitag. — Mogę dopiero od piątku.
- Können wir den Termin auf Montag verschieben? — Czy możemy przełożyć termin na poniedziałek?
Godziny w takich zdaniach opisuje tekst o liczbach, datach i godzinach.
Na drzwiach sklepów i gabinetów zobaczysz zwykle skróty: Mo–Fr 8–18 Uhr, Sa 9–13 Uhr. Czasem pojawia się też werktags (w dni robocze) albo an Sonn- und Feiertagen geschlossen (w niedziele i święta zamknięte).
Typowe błędy Polaków
- in Montag → am Montag. Polskie „w” kusi, żeby dać in, ale przy dniach tygodnia zawsze stoi am.
- die Mittwoch → der Mittwoch. Środa po polsku jest żeńska, ale po niemiecku wszystkie dni są męskie.
- Montags w środku zdania wielką literą → montags. Przysłówek pisze się małą literą; wielka litera tylko na początku zdania.
- von Montag zu Freitag → von Montag bis Freitag. Polskie „od… do…” to po niemiecku von… bis…. Zu oznacza kierunek do osoby lub miejsca, nie granicę czasu.
- Morgen Morgen → morgen früh. „Jutro rano” to morgen früh, nie podwójne Morgen.
Mini-ćwiczenie
Uzupełnij lub przetłumacz.
- W piątek mam wolne. → ___ Freitag habe ich frei.
- W soboty pracuję. → ___ arbeite ich.
- Jaki rodzaj ma Mittwoch? → ___ Mittwoch
- Od poniedziałku do piątku. → ___ Montag ___ Freitag.
- W przyszły wtorek. → ___ Dienstag.
- Jutro rano. → ___ ___.
- Skrót od Donnerstag. → ___
Odpowiedzi
- Am Freitag habe ich frei.
- Samstags arbeite ich.
- der Mittwoch
- Von Montag bis Freitag.
- Nächsten Dienstag.
- Morgen früh.
- Do
Pytania i odpowiedzi
Jakiego rodzaju są dni tygodnia po niemiecku?
Wszystkie dni tygodnia są rodzaju męskiego: der Montag, der Dienstag, der Mittwoch i tak dalej. Dotyczy to także Mittwoch, choć nie kończy się na -tag.
Jaka jest różnica między am Montag a montags?
Am Montag znaczy w poniedziałek, czyli w ten jeden konkretny dzień. Montags znaczy w poniedziałki, czyli regularnie co tydzień, i pisze się małą literą.
Co znaczy Sonnabend?
Sonnabend to regionalna nazwa soboty, używana głównie na północy i wschodzie Niemiec. Znaczy to samo co Samstag.
Jak skraca się dni tygodnia po niemiecku?
Dwuliterowo: Mo, Di, Mi, Do, Fr, Sa, So. Takie skróty widać na godzinach otwarcia sklepów, w grafikach i kalendarzach.