Niemieckie czasowniki nieregularne — lista, która wystarczy

Lista czasowników nieregularnych w podręcznikach ma zwykle dwieście pozycji ułożonych alfabetycznie — czyli w kolejności, która niczego nie ułatwia. Tymczasem te formy nie są przypadkowe: układają się w kilka wzorców zmiany samogłoski, a w obrębie wzorca zachowują się identycznie.

Ten tekst porządkuje najczęstsze sto form według tych wzorców. Zamiast stu osobnych faktów masz siedem grup plus garść naprawdę wyjątkowych.

Jak czytać tę listę

Każdy czasownik podajemy w trzech formach, bo tyle trzeba znać:

bezokolicznik — Präteritum — Perfekt

Do tego czasownik posiłkowy: hat albo ist. Zasady wyboru między nimi opisaliśmy w tekście Perfekt czy Präteritum.

Czwarta forma — trzecia osoba czasu teraźniejszego — bywa też nieregularna (ich spreche, er spricht) i podajemy ją tam, gdzie się zmienia.

Wzorzec 1: i → a → u

Najbardziej regularna z nieregularnych grup.

Wzorzec 2: e → a → o

Zwróć uwagę na trzecią osobę: e przechodzi w i albo ie. To ta sama zmiana, którą widać w ich gebe / er gibt i ich lese / er liest.

Wzorzec 3: e → a → e

Ta sama zmiana w czasie przeszłym, ale imiesłów wraca do e.

Wzorzec 4: a → u → a

Samogłoska wraca w imiesłowie do formy wyjściowej.

Trzecia osoba dostaje tu przegłos: ich fahre / er fährt.

Wzorzec 5: ei → ie → ie

Duża i bardzo regularna grupa.

Jest też podgrupa z krótkim i: beißen – biss – gebissen, reißen – riss – gerissen, schneiden – schnitt – geschnitten, streiten – stritt – gestritten, leiden – litt – gelitten, pfeifen – pfiff – gepfiffen.

Wzorzec 6: ie → o → o

Wzorzec 7: a → ie → a

Mała, ale bardzo częsta grupa.

Naprawdę nieregularne — te trzeba znać osobno

Nie pasują do żadnego wzorca i jednocześnie są najczęstsze w języku.

Cztery z nich — bringen, denken, kennen, nennen — tworzą własną małą grupę „mieszaną": mają końcówki regularne (-te, -t), ale zmieniają samogłoskę. To dlatego brachte, a nie bringte.

Jak się tego uczyć

Nie alfabetycznie. Lista alfabetyczna miesza wzorce i wymusza sto osobnych aktów pamięci. Grupa uczy się jako jeden fakt plus przykłady.

Po pięć naraz, w zdaniach. Ich habe den Bus genommen. Ich habe mit ihm gesprochen. Er hat mir geholfen. Zdanie utrwala formę razem z rekcją i szykiem.

Zawsze trzy formy. Nauka bezokolicznika osobno, a formy przeszłej za miesiąc, to podwójna praca.

Zacznij od piętnastu naprawdę nieregularnych. To one wracają najczęściej — i nie da się ich wyprowadzić z niczego.

Warto zauważyć prawidłowość, która pociesza: im częstszy czasownik, tym bardziej nieregularny. Rzadkie czasowniki są niemal zawsze regularne. To znaczy, że lista, której trzeba się nauczyć, jest skończona i krótsza, niż wygląda — a każda opanowana forma zwraca się często.

Pełny wykaz z podziałem na poziomy jest w zestawieniu gramatyki, a sto najczęstszych czasowników — w osobnym tekście.

Pytania i odpowiedzi