Zawody
Niemiecki tworzy formę żeńską zawodu jedną końcówką: -in. Nie ma tu sporu o poprawność, jak w polskim — forma żeńska jest standardem i pojawia się we wszystkich ogłoszeniach o pracę.
| Mężczyzna | Kobieta | Polski |
|---|---|---|
| der Lehrer | die Lehrerin | nauczyciel / nauczycielka |
| der Arzt | die Ärztin | lekarz / lekarka (uwaga: przegłos!) |
| der Verkäufer | die Verkäuferin | sprzedawca / sprzedawczyni |
| der Student | die Studentin | student / studentka |
| der Koch | die Köchin | kucharz / kucharka (przegłos!) |
| der Polizist | die Polizistin | policjant / policjantka |
| der Kellner | die Kellnerin | kelner / kelnerka |
Ich bin Lehrer. — najprościej, bez rodzajnika
Ich arbeite als Lehrer. — „pracuję jako…”, też bez rodzajnika
Ich arbeite bei Siemens. — „pracuję w [firmie]”, przyimek bei + nazwa firmy
Polskie „w” rozpada się po niemiecku na trzy przyimki, zależnie od tego, co po nim stoi:
Ich arbeite bei BMW. — firma
Ich arbeite in einem Büro. — budynek, pomieszczenie
Ich arbeite im Krankenhaus. — instytucja (im = in dem)
Na tym etapie wystarczy zapamiętać zwroty jako całość; system przyimków rozłożymy w lekcji 6.
Dialog — Was machen Sie beruflich?
Zauważ er fährt — nie er fahrt. To jedna z tych zmian samogłoski, którymi zajmiemy się za chwilę. I jeszcze stehen Sie … auf — czasownik rozpadł się na dwie części. To czasownik rozdzielnie złożony; poznasz je w lekcji 7, tu tylko go zauważ.
Odmiana czasownika — komplet zasad
W lekcji 1 poznałeś podstawowy wzór. Teraz uzupełniamy go o dwie grupy, które łamią schemat z powodów czysto wymawianiowych — Niemcowi po prostu nie dałoby się tego wypowiedzieć.
Grupa 1: temat kończy się na -t, -d, -m, -n
Spróbuj wymówić du arbeitst. Nie da się. Dlatego przed końcówką wskakuje pomocnicze -e-:
| Osoba | arbeit|en | find|en | warte|n | öffn|en |
|---|---|---|---|---|
| ich | arbeite | finde | warte | öffne |
| du | arbeitest | findest | wartest | öffnest |
| er/sie/es | arbeitet | findet | wartet | öffnet |
| wir | arbeiten | finden | warten | öffnen |
| ihr | arbeitet | findet | wartet | öffnet |
| sie/Sie | arbeiten | finden | warten | öffnen |
Dotyczy: arbeiten, warten, antworten, kosten, finden, reden, baden, öffnen, rechnen, atmen. Zasada jest wymawianiowa — jeśli bez „e” byłoby nie do wypowiedzenia, „e” się pojawia.
Grupa 2: temat kończy się na -s, -ss, -ß, -z, -tz, -x
Tu odwrotnie: w formie du końcówka -st traci swoje „s”, bo w temacie już jedno jest. Efekt: forma du wygląda jak forma er.
Czasowniki zmieniające samogłoskę
Około trzydziestu najczęstszych niemieckich czasowników zmienia samogłoskę w formach du i er/sie/es — i tylko w nich. Reszta odmiany jest zwyczajna.
ich fahre → du fährst →
er fährt → wir fahren (znowu normalnie) →
ihr fahrt → sie fahren.
Środek odmiany jest „wybrzuszony”, początek i koniec normalne.
a → ä
| fahren | du fährst, er fährt | jechać |
| schlafen | du schläfst, er schläft | spać |
| tragen | du trägst, er trägt | nosić |
| fallen | du fällst, er fällt | padać |
| laufen | du läufst, er läuft | biegać |
| halten | du hältst, er hält | trzymać |
e → i / ie
| essen | du isst, er isst | jeść |
| sprechen | du sprichst, er spricht | mówić |
| treffen | du triffst, er trifft | spotykać |
| helfen | du hilfst, er hilft | pomagać |
| lesen | du liest, er liest | czytać |
| sehen | du siehst, er sieht | widzieć |
| nehmen | du nimmst, er nimmt | brać |
| geben | du gibst, er gibt | dawać |
nehmen → du nimmst, er nimmt — znika „h”, podwaja się „m”.
essen → du isst, er isst — obie formy identyczne
(temat na -ss zjada „s” z końcówki).
Warto je zapamiętać osobno — należą do najczęściej używanych słów w języku.
Nie ucz się listy trzydziestu czasowników. Ucz się zdań z formą du lub er, bo tylko tam zmiana występuje: Was isst du?, Er fährt nach Berlin., Sprichst du Deutsch?. Po dwudziestu takich zdaniach forma wskakuje sama.
Godzina
Niemiecki ma dwa systemy: oficjalny (dworzec, rozkład, urząd) i potoczny (rozmowa). Trzeba znać oba, bo używa się ich naprzemiennie.
Niemieckie halb vier działa dokładnie tak jak polskie „wpół do czwartej” — obie liczą do przodu, ku następnej godzinie. To Anglik ma problem („half past three” liczy wstecz). Jeśli po polsku mówisz „wpół do piątej” na 4:30, to po niemiecku powiesz halb fünf i będzie dobrze.
Polskie „za” to niemieckie vor, polskie „po” to nach.
Kolejność słów jest jak po polsku — najpierw minuty:
zehn vor sechs = za dziesięć szósta (5:50)
fünf nach zwölf = pięć po dwunastej (12:05)
Viertel vor acht = za kwadrans ósma (7:45)
Oba systemy obok siebie
| Godzina | Potocznie (rozmowa) | Oficjalnie (rozkład, urząd) |
|---|---|---|
| 15:00 | drei Uhr | fünfzehn Uhr |
| 15:05 | fünf nach drei | fünfzehn Uhr fünf |
| 15:15 | Viertel nach drei | fünfzehn Uhr fünfzehn |
| 15:25 | fünf vor halb vier | fünfzehn Uhr fünfundzwanzig |
| 15:30 | halb vier | fünfzehn Uhr dreißig |
| 15:35 | fünf nach halb vier | fünfzehn Uhr fünfunddreißig |
| 15:45 | Viertel vor vier | fünfzehn Uhr fünfundvierzig |
| 15:50 | zehn vor vier | fünfzehn Uhr fünfzig |
| 12:00 | zwölf Uhr / Mittag | zwölf Uhr |
| 00:00 | Mitternacht | null Uhr / vierundzwanzig Uhr |
Uwaga na 15:25 i 15:35. Niemcy liczą względem „połowy”, nie względem pełnej godziny: fünf vor halb vier (pięć przed wpół do czwartej) i fünf nach halb vier (pięć po wpół do czwartej). Brzmi dziwnie, ale jest powszechne. Zawsze możesz się wybronić wersją oficjalną.
Pytanie i odpowiedź
Przyimki czasu: um, am, im, von…bis
Polskie „w” obsługuje wszystko: „w poniedziałek”, „w maju”, „w nocy”, „w południe”. Niemiecki dzieli to między trzy przyimki — i wybór zależy wyłącznie od tego, jak długi jest odcinek czasu.
in der Nacht — „w nocy” (nie am Nacht,
bo die Nacht jest żeńska)
um Mitternacht — „o północy” (traktowana jak punkt)
bez przyimka: heute, morgen, gestern, jeden Tag —
✓ Ich arbeite heute., ✗ am heute
von … bis — od…do
Dni tygodnia
Wszystkie są rodzaju męskiego (der) i wszystkie oprócz środy kończą się na -tag. Środa to Mittwoch — dosłownie „środek tygodnia”, bo niemiecki tydzień zaczyna się w poniedziałek.
Na północy Niemiec sobota bywa nazywana Sonnabend — usłyszysz to w zapowiedziach kolejowych. W Austrii i Szwajcarii mówi się wyłącznie Samstag.
Czytanka
Cały dzień pielęgniarki, godzina po godzinie. Zwróć uwagę na przyimki czasu i na formy du / er czasowników z przegłosem.
Frau Weber ist Krankenschwester. Sie arbeitet im Krankenhaus in Köln. Diese Woche hat sie Frühschicht. Sie steht um halb fünf auf. Das ist sehr früh. Pani Weber jest pielęgniarką. Pracuje w szpitalu w Kolonii. W tym tygodniu ma zmianę poranną. Wstaje o wpół do piątej. To bardzo wcześnie.
Um fünf Uhr trinkt sie einen Kaffee. Sie isst nichts, sie hat keinen Hunger. Um Viertel nach fünf fährt sie mit dem Bus zur Arbeit. Die Arbeit beginnt um sechs Uhr. O piątej pije kawę. Nic nie je, nie jest głodna. O piętnaście po piątej jedzie autobusem do pracy. Praca zaczyna się o szóstej.
Im Krankenhaus spricht sie mit Patienten. Sie hilft dem Arzt. Sie liest die Papiere und schreibt viel. Um halb eins macht sie Pause. Dann isst sie eine Suppe. W szpitalu rozmawia z pacjentami. Pomaga lekarzowi. Czyta dokumenty i dużo pisze. O wpół do pierwszej robi przerwę. Wtedy je zupę.
Um zwei Uhr ist Feierabend. Am Nachmittag schläft sie zwei Stunden. Ihr Mann kommt erst um Mitternacht nach Hause. Er ist Koch und arbeitet abends. Am Wochenende haben beide frei. Dann fahren sie zusammen nach Bonn. O drugiej kończy pracę. Po południu śpi dwie godziny. Jej mąż wraca do domu dopiero o północy. Jest kucharzem i pracuje wieczorami. W weekend oboje mają wolne. Wtedy jadą razem do Bonn.
- Was ist Frau Weber von Beruf? — Krankenschwester.
- Wann steht sie auf? — Um halb fünf.
- Wie fährt sie zur Arbeit? — Mit dem Bus.
- Wann macht sie Pause? — Um halb eins.
- Warum kommt ihr Mann so spät nach Hause? — Er ist Koch und arbeitet abends.
Nowe słowa z czytanki: die Frühschicht zmiana poranna · der Patient pacjent · das Papier dokument, papier · schreiben pisać · die Pause przerwa · der Feierabend koniec pracy · die Stunde godzina (jako odcinek) · abends wieczorami · beide oboje · nichts nic
Słownictwo lekcji 3
Ćwiczenia podsumowujące
Podsumowanie
Sześć rzeczy do zapamiętania
- Zawód bez rodzajnika: Ich bin Programmierer. Forma żeńska przez -in.
- Temat na -t/-d dostaje pomocnicze -e-: du arbeitest.
- Temat na -s/-ß/-z gubi „s” w formie du: du heißt, du sitzt.
- Przegłos tylko w 2. i 3. osobie l.poj.: du fährst, er fährt — ale wir fahren.
- halb vier = 3:30, dokładnie jak polskie „wpół do czwartej”.
- um godzina, am dzień, im miesiąc. Im dłuższy okres, tym „większy” przyimek.
Kannst du das?
Masz za sobą trzy lekcje: przedstawianie się, rodzinę i codzienność. To wystarczy na pierwszą prawdziwą rozmowę po niemiecku. Zanim ruszysz dalej, sprawdź się testem działowym 1 — pokaże, co powtórzyć.