Lekcja 3 z 13

Beruf und Alltag

Zawód, godziny pracy, plan dnia. To lekcja, po której zaczniesz mówić pełnymi zdaniami o sobie — bo dostaniesz do ręki resztę czasowników i sposób na powiedzenie, kiedy coś robisz.

0 z 9 ćwiczeń

Zawody

Niemiecki tworzy formę żeńską zawodu jedną końcówką: -in. Nie ma tu sporu o poprawność, jak w polskim — forma żeńska jest standardem i pojawia się we wszystkich ogłoszeniach o pracę.

MężczyznaKobietaPolski
der Lehrer die Lehrerinnauczyciel / nauczycielka
der Arzt die Ärztinlekarz / lekarka (uwaga: przegłos!)
der Verkäufer die Verkäuferinsprzedawca / sprzedawczyni
der Student die Studentinstudent / studentka
der Koch die Köchinkucharz / kucharka (przegłos!)
der Polizist die Polizistinpolicjant / policjantka
der Kellner die Kellnerinkelner / kelnerka
📐 Trzy sposoby powiedzenia, czym się zajmujesz

Ich bin Lehrer. — najprościej, bez rodzajnika
Ich arbeite als Lehrer. — „pracuję jako…”, też bez rodzajnika
Ich arbeite bei Siemens. — „pracuję w [firmie]”, przyimek bei + nazwa firmy

🚫 Pułapka: „pracuję w…”

Polskie „w” ma po niemiecku trzy odpowiedniki. Wybór zależy od tego, co stoi po nim:
Ich arbeite bei BMW. — firma
Ich arbeite in einem Büro. — budynek, pomieszczenie
Ich arbeite im Krankenhaus. — instytucja (im = in dem)
Na tym etapie wystarczy zapamiętać zwroty jako całość; system przyimków rozłożymy w lekcji 6.

Dialog — Was machen Sie beruflich?

Przyjęcie u sąsiadów. Pani Weber rozmawia z nowym mieszkańcem kamienicy.
Frau Weber
Guten Abend! Sie sind neu hier, oder? Was machen Sie beruflich?
Dobry wieczór! Jest pan tu nowy, prawda? Czym się pan zajmuje zawodowo?
Marek
Ich bin Programmierer. Ich arbeite bei einer Firma in der Stadt.
Jestem programistą. Pracuję w firmie w mieście.
Frau Weber
Interessant! Und wann arbeiten Sie?
Ciekawe! A kiedy pan pracuje?
Marek
Von Montag bis Freitag, von neun bis siebzehn Uhr. Am Wochenende habe ich frei.
Od poniedziałku do piątku, od dziewiątej do siedemnastej. W weekend mam wolne.
Frau Weber
Das ist gut. Ich arbeite im Krankenhaus, ich bin Krankenschwester.
To dobrze. Ja pracuję w szpitalu, jestem pielęgniarką.
Marek
Oh, das ist bestimmt anstrengend. Arbeiten Sie auch nachts?
Och, to na pewno męczące. Pracuje pani też w nocy?
Frau Weber
Ja, manchmal. Diese Woche beginne ich um sechs Uhr morgens.
Tak, czasami. W tym tygodniu zaczynam o szóstej rano.
Marek
Um sechs? Dann stehen Sie sehr früh auf!
O szóstej? To wstaje pani bardzo wcześnie!
Frau Weber
Um halb fünf. Aber ich schlafe dann am Nachmittag.
O wpół do piątej. Ale za to śpię po południu.
Marek
Und Ihr Mann? Was ist er von Beruf?
A pani mąż? Kim jest z zawodu?
Frau Weber
Er ist Koch. Er fährt jeden Tag nach Köln und kommt erst um Mitternacht zurück.
Jest kucharzem. Codziennie jeździ do Kolonii i wraca dopiero o północy.
💡 Wyłów z dialogu

Zauważ er fährt — nie er fahrt. W środku słowa zmieniła się litera — zajmiemy się tym za chwilę. I jeszcze stehen Sie … auf — czasownik rozpadł się na dwie części. Takie czasowniki „na dwa kawałki” poznasz w lekcji 7. Tu tylko je zauważ.

Odmiana czasownika — komplet zasad

W lekcji 1 poznałeś podstawowy wzór: odcinasz -en i doklejasz końcówkę. Teraz dwie małe grupy wyjątków. Powód jest prosty: inaczej słowa nie dałoby się wygodnie wymówić.

Grupa 1: po odcięciu -en zostaje końcówka -t albo -d

Spróbuj wymówić du arbeitst. Nie da się. Dlatego przed końcówką wskakuje dodatkowe -e- (to samo dzieje się w kilku słowach na -m, -n, np. atmen):

Osobaarbeit|enfind|enwarte|nöffn|en
icharbeitefindewarteöffne
duarbeitestfindestwartestöffnest
er/sie/esarbeitetfindetwartetöffnet
wirarbeitenfindenwartenöffnen
ihrarbeitetfindetwartetöffnet
sie/Siearbeitenfindenwartenöffnen

Dotyczy: arbeiten, warten, antworten, kosten, finden, reden, baden, öffnen, rechnen, atmen. Zasada dotyczy wymowy — jeśli bez „e” byłoby nie do wypowiedzenia, „e” się pojawia.

Grupa 2: po odcięciu -en słowo kończy się na -s, -ss, -ß, -z, -tz, -x

Tu odwrotnie: przy du końcówka -st gubi swoje „s”, bo jedno „s” już jest w słowie. Efekt: forma z du wygląda tak samo jak z er.

heißen → du heißt reisen → du reist sitzen → du sitzt tanzen → du tanzt essen → du isst

Czasowniki zmieniające samogłoskę

Około trzydziestu bardzo częstych czasowników zmienia literę w środku słowa (np. a → ä) — ale tylko przy du i er/sie/es. Przy innych osobach wszystko jest zwyczajnie.

📐 Zmiana jest tylko przy „du” i „er/sie/es”

ich fahre → du fährst → er fährt → wir fahren (znowu normalnie) → ihr fahrt → sie fahren.
Zmieniają się tylko dwie formy w środku tabeli. Pierwsza i ostatnie są normalne.

a → ä

fahrendu fährst, er fährtjechać
schlafendu schläfst, er schläftspać
tragendu trägst, er trägtnosić
fallendu fällst, er fälltpadać
laufendu läufst, er läuftbiegać
haltendu hältst, er hälttrzymać

e → i / ie

essendu isst, er isstjeść
sprechendu sprichst, er sprichtmówić
treffendu triffst, er trifftspotykać
helfendu hilfst, er hilftpomagać
lesendu liest, er liestczytać
sehendu siehst, er siehtwidzieć
nehmendu nimmst, er nimmtbrać
gebendu gibst, er gibtdawać
⚠ Dwa czasowniki, które zmieniają się mocniej niż inne

nehmen → du nimmst, er nimmt — znika „h”, podwaja się „m”.
essen → du isst, er isst — obie formy identyczne (słowo kończy się już na -ss, więc nie dokładamy kolejnego „s”).
Warto je zapamiętać osobno — należą do najczęściej używanych słów w języku.

💡 Jak to zapamiętać bez wkuwania listy

Nie ucz się listy trzydziestu czasowników. Ucz się zdań z formą du lub er, bo tylko tam zmiana występuje: Was isst du?, Er fährt nach Berlin., Sprichst du Deutsch?. Po dwudziestu takich zdaniach forma wskakuje sama.

Godzina

Niemiecki ma dwa systemy: oficjalny (dworzec, rozkład, urząd) i potoczny (rozmowa). Trzeba znać oba, bo używa się ich naprzemiennie.

Uhr — pełna godzina Viertel nach 3:15 halb vier = 3:30 (!) Viertel vor 3:45 nach ↷ ↶ vor
Wskazówki pokazują 3:30 — po niemiecku halb vier, czyli „w połowie drogi do czwartej”.
💡 Dobra wiadomość dla Polaka

Niemieckie halb vier działa dokładnie tak jak polskie „wpół do czwartej” — obie liczą do przodu, ku następnej godzinie. To Anglik ma problem („half past three” liczy wstecz). Jeśli po polsku mówisz „wpół do piątej” na 4:30, to po niemiecku powiesz halb fünf i będzie dobrze.

🚫 Pułapka: „za dziesięć” i „po dziesięciu”

Polskie „za” to niemieckie vor, polskie „po” to nach. Kolejność słów jest jak po polsku — najpierw minuty:
zehn vor sechs = za dziesięć szósta (5:50)
fünf nach zwölf = pięć po dwunastej (12:05)
Viertel vor acht = za kwadrans ósma (7:45)

Oba systemy obok siebie

GodzinaPotocznie (rozmowa)Oficjalnie (rozkład, urząd)
15:00drei Uhr fünfzehn Uhr
15:05fünf nach dreifünfzehn Uhr fünf
15:15Viertel nach drei fünfzehn Uhr fünfzehn
15:25fünf vor halb vierfünfzehn Uhr fünfundzwanzig
15:30halb vier fünfzehn Uhr dreißig
15:35fünf nach halb vierfünfzehn Uhr fünfunddreißig
15:45Viertel vor vier fünfzehn Uhr fünfundvierzig
15:50zehn vor vierfünfzehn Uhr fünfzig
12:00zwölf Uhr / Mittagzwölf Uhr
00:00Mitternachtnull Uhr / vierundzwanzig Uhr

Uwaga na 15:25 i 15:35. Niemcy liczą względem „połowy”, nie względem pełnej godziny: fünf vor halb vier (pięć przed wpół do czwartej) i fünf nach halb vier (pięć po wpół do czwartej). Brzmi dziwnie, ale jest powszechne. Zawsze możesz się wybronić wersją oficjalną.

Pytanie i odpowiedź

Wie spät ist es? Wie viel Uhr ist es? Es ist halb neun. Um wie viel Uhr beginnt der Kurs? Der Kurs beginnt um achtzehn Uhr. Entschuldigung, haben Sie die Uhrzeit?

Przyimki czasu: um, am, im, von…bis

Po polsku „w” pasuje do wszystkiego: „w poniedziałek”, „w maju”, „w nocy”. Po niemiecku są trzy różne słówka: um, am, im. Który wybrać? To zależy tylko od tego, jak długi jest czas, o którym mówisz.

krótka chwila długi okres um GODZINA um acht Uhr um halb sechs um Mitternacht punkt na osi czasu am DZIEŃ, PORA DNIA am Montag am Wochenende am Abend odcinek doby im MIESIĄC, PORA ROKU im Mai im Sommer im Jahr 2026 długi okres
Reguła kciuka: punkt → um, dzień → am, miesiąc i dłużej → im.
⚠ Wyjątki — są tylko trzy

in der Nacht — „w nocy” (nie am Nacht, bo die Nacht jest żeńska)
um Mitternacht — „o północy” (traktowana jak punkt)
bez przyimka: heute, morgen, gestern, jeden Tag — ✓ Ich arbeite heute., ✗ am heute

von … bis — od…do

Ich arbeite von acht bis sechzehn Uhr. Von Montag bis Freitag. Das Geschäft ist von neun bis zwanzig Uhr geöffnet.

Dni tygodnia

Wszystkie są rodzaju męskiego (der) i wszystkie oprócz środy kończą się na -tag. Środa to Mittwoch — dosłownie „środek tygodnia”, bo niemiecki tydzień zaczyna się w poniedziałek.

am Montag am Dienstag am Mittwoch am Donnerstag am Freitag am Samstag am Sonntag am Wochenende

Na północy Niemiec sobota bywa nazywana Sonnabend — usłyszysz to w zapowiedziach kolejowych. W Austrii i Szwajcarii mówi się wyłącznie Samstag.

Czytanka

Cały dzień pielęgniarki, godzina po godzinie. Zwróć uwagę na przyimki czasu i na formy du / er czasowników z przegłosem.

Czytanka 3 Ein Tag von Frau Weber 152 słowa · A1
Dzień pielęgniarki pani Weber: wstaje o 4:30, szpital, drzemka po południu

Frau Weber ist Krankenschwester. Sie arbeitet im Krankenhaus in Köln. Diese Woche hat sie Frühschicht. Sie steht um halb fünf auf. Das ist sehr früh. Pani Weber jest pielęgniarką. Pracuje w szpitalu w Kolonii. W tym tygodniu ma zmianę poranną. Wstaje o wpół do piątej. To bardzo wcześnie.

Um fünf Uhr trinkt sie einen Kaffee. Sie isst nichts, sie hat keinen Hunger. Um Viertel nach fünf fährt sie mit dem Bus zur Arbeit. Die Arbeit beginnt um sechs Uhr. O piątej pije kawę. Nic nie je, nie jest głodna. O piętnaście po piątej jedzie autobusem do pracy. Praca zaczyna się o szóstej.

Im Krankenhaus spricht sie mit Patienten. Sie hilft dem Arzt. Sie liest die Papiere und schreibt viel. Um halb eins macht sie Pause. Dann isst sie eine Suppe. W szpitalu rozmawia z pacjentami. Pomaga lekarzowi. Czyta dokumenty i dużo pisze. O wpół do pierwszej robi przerwę. Wtedy je zupę.

Um zwei Uhr ist Feierabend. Am Nachmittag schläft sie zwei Stunden. Ihr Mann kommt erst um Mitternacht nach Hause. Er ist Koch und arbeitet abends. Am Wochenende haben beide frei. Dann fahren sie zusammen nach Bonn. O drugiej kończy pracę. Po południu śpi dwie godziny. Jej mąż wraca do domu dopiero o północy. Jest kucharzem i pracuje wieczorami. W weekend oboje mają wolne. Wtedy jadą razem do Bonn.

Pytania do tekstu
  1. Was ist Frau Weber von Beruf? — Krankenschwester.
  2. Wann steht sie auf? — Um halb fünf.
  3. Wie fährt sie zur Arbeit? — Mit dem Bus.
  4. Wann macht sie Pause? — Um halb eins.
  5. Warum kommt ihr Mann so spät nach Hause? — Er ist Koch und arbeitet abends.

Nowe słowa z czytanki: die Frühschicht zmiana poranna · der Patient pacjent · das Papier dokument, papier · schreiben pisać · die Pause przerwa · der Feierabend koniec pracy · die Stunde godzina (jako odcinek) · abends wieczorami · beide oboje · nichts nic

😄 Scenka z humorem — Ich bin nicht die Arbeit!

Biuro, godzina 9:30. Szefowa czeka przy drzwiach.
Szefowa
Herr Kowalski, wie spät ist es?
Panie Kowalski, która jest godzina?
Pan Kowalski
Es ist halb zehn.
Jest wpół do dziesiątej.
Szefowa
Und wann beginnt die Arbeit?
A o której zaczyna się praca?
Pan Kowalski
Um acht Uhr.
O ósmej.
Szefowa
Und warum kommen Sie um halb zehn?
To dlaczego przychodzi pan o wpół do dziesiątej?
Pan Kowalski
Sie sagen immer: Die Arbeit beginnt um acht. Aber ich bin nicht die Arbeit!
Pani zawsze mówi: praca zaczyna się o ósmej. Ale ja nie jestem pracą!

😄 Gdzie jest żart? Pan Kowalski bierze zdanie szefowej dosłownie: o ósmej zaczyna się praca, a nie on.

Słownictwo lekcji 3

Ćwiczenia podsumowujące

Podsumowanie

Sześć rzeczy do zapamiętania

  1. Zawód bez rodzajnika: Ich bin Programmierer. Forma żeńska przez -in.
  2. Czasownik na -ten/-den dostaje dodatkowe -e-: du arbeitest.
  3. Czasownik na -sen/-ßen/-zen gubi „s” przy du: du heißt, du sitzt.
  4. Zmiana litery (a → ä) tylko przy du i er/sie/es: du fährst, er fährt — ale wir fahren.
  5. halb vier = 3:30, dokładnie jak polskie „wpół do czwartej”.
  6. um godzina, am dzień, im miesiąc. Im dłuższy okres, tym „większy” przyimek.

Kannst du das?

Powiedz, kim jesteś z zawodu i gdzie pracujesz — trzema różnymi konstrukcjami.
Podaj godziny: 7:15, 8:30, 9:45, 12:00, 17:50 — potocznie i oficjalnie.
Opowiedz swój typowy dzień, używając co najmniej pięciu godzin.
Odmień przez wszystkie osoby: arbeiten, fahren, essen.
Wstaw przyimek: … Montag, … acht Uhr, … Sommer, … Nacht, … Wochenende.
Zapytaj sąsiada, kiedy pracuje i o której zaczyna.
✓ Koniec pierwszego działu

Masz za sobą trzy lekcje: przedstawianie się, rodzinę i codzienność. To wystarczy na pierwszą prawdziwą rozmowę po niemiecku. Zanim ruszysz dalej, sprawdź się testem działowym 1 — pokaże, co powtórzyć.